مهدی صدیقیانیادداشت

چرا دانش‌آموزان از مدرسه فاصله می‌گیرند؟ مشکل فقط گوشی‌های هوشمند نیست

بر اساس داده‌هایی که گاردین در گزارش خود نقل کرده است، سهم دانش‌آموزانی که گفته‌اند مطالبی که در مدرسه یاد می‌گیرند برایشان جالب است، از ۴۲ درصد در سال تحصیلی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ به ۲۸ درصد در سال ۲۰۲۳ کاهش یافته است.

مهدی صدیقیان – پژوهشگر مطالعات فرهنگی

معصومه حفیظی – دبیرستان سما لاهیجان

به گزارش روزنامه گاردین، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، چرا بسیاری از دانش‌آموزان دیگر با اشتیاق به مدرسه نمی‌روند؟ چرا بعضی از آن‌ها درس می‌خوانند و تکالیفشان را انجام می‌دهند، اما احساس می‌کنند مدرسه چیزی به زندگی‌شان اضافه نمی‌کند؟ و چرا گروهی دیگر به‌تدریج از کلاس درس، معلمان و حتی دوستانشان فاصله می‌گیرند؟

این پرسش‌ها در سال‌های اخیر به یکی از دغدغه‌های مهم نظام‌های آموزشی جهان تبدیل شده‌اند. گزارش روزنامه گاردین در اکتبر ۲۰۲۶ درباره کاهش علاقه دانش‌آموزان به مدرسه، در کنار پژوهش تازه سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، نشان می‌دهد که این مسئله را نمی‌توان فقط با افزایش استفاده از تلفن همراه یا شبکه‌های اجتماعی توضیح داد. کیفیت آموزش، احساس تعلق به مدرسه، رابطه با معلمان و وضعیت روحی دانش‌آموزان نیز در این روند نقش دارند.

بر اساس داده‌هایی که گاردین در گزارش خود نقل کرده است، سهم دانش‌آموزانی که گفته‌اند مطالبی که در مدرسه یاد می‌گیرند برایشان جالب است، از ۴۲ درصد در سال تحصیلی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ به ۲۸ درصد در سال ۲۰۲۳ کاهش یافته است. همچنین سهم دانش‌آموزانی که از حضور در مدرسه احساس شادی می‌کردند، از ۶۵ درصد در سال تحصیلی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ به ۵۰ درصد در سال تحصیلی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ رسیده است. این ارقام به داده‌های مورد اشاره در گزارش مربوط‌اند و نباید آن‌ها را نماینده تمام دانش‌آموزان جهان دانست.

این تغییرات پرسشی مهم را مطرح می‌کند: آیا مدرسه هنوز می‌تواند کنجکاوی کودکان و نوجوانان را برانگیزد و به آن‌ها نشان دهد آموخته‌هایشان چه ارتباطی با زندگی واقعی دارد؟

وقتی دانش‌آموز ساعت‌های طولانی در کلاس می‌نشیند، اما ارتباط روشنی میان مطالب درسی و علایق یا نیازهای خود نمی‌بیند، ممکن است انگیزه‌اش را از دست بدهد. در چنین شرایطی، حتی دانش‌آموزی که از نظر نمره وضعیت قابل قبولی دارد، لزوماً در فرایند یادگیری مشارکت ذهنی و عاطفی ندارد.

گوشی‌های هوشمند؛ بخشی از مسئله، نه تمام آن

تلفن‌های همراه و شبکه‌های اجتماعی برای جلب توجه کاربران طراحی شده‌اند و می‌توانند تمرکز دانش‌آموزان را مختل کنند. پیام‌ها، اعلان‌ها و سرگرمی‌های دیجیتال نیز گاهی فرصت خواب کافی، فعالیت بدنی، معاشرت حضوری و مطالعه را کاهش می‌دهند.

بااین‌حال، گزارش گاردین با استناد به دیدگاه جنی اندرسون، روزنامه‌نگار و نویسنده حوزه آموزش، هشدار می‌دهد که تمرکز صرف بر ممنوعیت گوشی‌ها ممکن است بخش مهم‌تری از مسئله را پنهان کند: تجربه‌ای که دانش‌آموز هر روز در مدرسه دارد. اگر کلاس‌ها برای او بی‌معنا، بیش از حد پراسترس یا فاقد فرصت مشارکت باشند، کنار گذاشتن تلفن همراه به‌تنهایی علاقه به یادگیری را بازنمی‌گرداند.

پژوهش OECD نیز نشان می‌دهد که مشکلات حضور در مدرسه معمولاً یک علت منفرد ندارند. شرایط خانوادگی، سلامت جسمی و روانی، روابط با همسالان، احساس امنیت و ارتباط با معلمان می‌توانند در کنار یکدیگر بر حضور و مشارکت دانش‌آموز اثر بگذارند.

دانش‌آموز به نمره خوب نیاز دارد یا احساس پیشرفت؟

یکی از نکات مهم در گزارش گاردین، تفاوت میان موفقیت ظاهری تحصیلی و علاقه واقعی به یادگیری است. بعضی دانش‌آموزان تلاش می‌کنند همیشه نمره بالایی بگیرند و انتظارات معلمان و خانواده را برآورده کنند، اما ممکن است به‌تدریج ارتباط خود را با کنجکاوی و لذت یادگیری از دست بدهند. گروهی دیگر نیز برای مشارکت در کلاس انگیزه چندانی ندارند یا با رفتارهای اعتراضی، نارضایتی خود را نشان می‌دهند.

در چنین شرایطی، واکنش بزرگسالان اهمیت زیادی دارد. برچسب‌زدن به یک دانش‌آموز با عنوان‌هایی مانند تنبل، بی‌مسئولیت یا دردسرساز، ممکن است مانع شناسایی مشکل اصلی شود. گاهی لازم است بررسی شود که آیا او در کلاس احساس امنیت می‌کند، با مطالب درسی ارتباط برقرار می‌کند یا در خانه با فشارها و مشکلاتی روبه‌روست که بر یادگیری‌اش تأثیر می‌گذارند.

چه چیزی می‌تواند مدرسه را دوباره جذاب کند؟

یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده در گزارش گاردین، افزایش فرصت انتخاب و مشارکت دانش‌آموزان در یادگیری است. برای مثال، معلم می‌تواند به‌جای تعیین یک موضوع یکسان برای همه، چند موضوع مرتبط با درس پیشنهاد دهد تا دانش‌آموز بتواند موضوعی را انتخاب کند که برایش جذاب‌تر است. پیوند دادن مطالب درسی با زندگی واقعی و فراهم‌کردن فرصت فعالیت‌های هنری و خلاقانه نیز می‌تواند به معنادارتر شدن تجربه مدرسه کمک کند.
در کنار این تغییرات، پژوهش OECD بر اهمیت روابط مثبت میان معلم و دانش‌آموز، احساس تعلق به مدرسه و همکاری میان خانواده و کادر آموزشی تأکید دارد. وقتی دانش‌آموز احساس می‌کند دیده می‌شود، می‌تواند سؤال بپرسد، اشتباه کند و برای پیشرفت کمک بگیرد، احتمال شکل‌گیری ارتباطی مثبت‌تر با مدرسه افزایش می‌یابد.
این به معنای آسان‌کردن بی‌حدوحصر درس‌ها یا کنار گذاشتن استانداردهای آموزشی نیست. مسئله این است که یادگیری در کنار تلاش و نظم، فرصت کنجکاوی، تجربه‌کردن و ارتباط با دنیای واقعی را نیز در اختیار دانش‌آموز قرار دهد.
فاصله گرفتن از مدرسه همیشه با غیبت یا افت نمره آغاز نمی‌شود. گاهی دانش‌آموز همچنان در کلاس حاضر است، اما دیگر پرسشی نمی‌پرسد، در فعالیت‌ها مشارکت نمی‌کند و علاقه‌ای به آموختن نشان نمی‌دهد.
برای شناخت این وضعیت، پرسیدن چند سؤال ساده می‌تواند نقطه شروع باشد: کدام بخش مدرسه برای دانش‌آموز جذاب است؟ چه چیزی او را خسته یا مضطرب می‌کند؟ آیا در کلاس احساس می‌کند به او احترام گذاشته می‌شود؟ و آیا می‌تواند آموخته‌هایش را به زندگی روزمره پیوند دهد؟
پاسخ این پرسش‌ها لزوماً یکسان نیست و هر دانش‌آموز ممکن است به حمایت متفاوتی نیاز داشته باشد. اما یک نکته روشن است: اگر قرار است کودکان و نوجوانان دوباره با علاقه به مدرسه نگاه کنند، باید تجربه روزمره آن‌ها از آموزش نیز جدی گرفته شود.
مدرسه فقط مکانی برای گرفتن نمره و گذراندن امتحان نیست؛ جایی است که کودکان و نوجوانان باید بتوانند یاد بگیرند، ارتباط برقرار کنند، علایق خود را کشف کنند و برای زندگی آینده آماده شوند. بازگرداندن این معنا به آموزش، شاید یکی از مهم‌ترین گام‌ها برای کاهش فاصله میان دانش‌آموز و مدرسه باشد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا