حسنک وزیر بر دار: تلاقی تاریخنگاری و هنر در یک روایت جذاب

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، هفتادونهمین شماره از مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به مناسبت روز بزرگداشت ابوالفضل بیهقی، به معرفی یک نسخه خطی از «تاریخ بیهقی» اختصاص یافته است؛ این نسخه به خط نستعلیق و در سال ۱۲۷۲ قمری کتابت شده است. این مجموعه با هدف معرفی آثار شاخص، ارزشمند و کمترشناختهشده موجود در مخازن سازمان، در این شماره نسخه خطی «تاریخ بیهقی» اثر ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی را به پژوهشگران و علاقهمندان ارائه میدهد.
«تاریخ بیهقی» در شکل کنونی خود که به «تاریخ مسعودی» نیز معروف است، عمدتاً به روایت رویدادهای دوران پادشاهی مسعود غزنوی میپردازد. این متن بخشی از تاریخ وسیعتری درباره غزنویان است که بیشتر مجلدات آن به دست ما نرسیدهاند. بخش موجود، علاوه بر وقایع دربار و کشمکشهای سیاسی و نظامی آن زمان، شامل مطالبی درباره رویدادهای پیشین و تاریخ خوارزم نیز میباشد.
ابوالفضل بیهقی، تاریخنگار ایرانی سده پنجم هجری، در سال ۳۸۵ قمری در حارثآباد بیهق، در ناحیه سبزوار کنونی، به دنیا آمد و در سال ۴۷۰ قمری درگذشت. او در جوانی در نیشابور تحصیل کرد و سپس به دیوان رسالت غزنویان پیوست. بیهقی نوزده سال زیر نظر ابونصر مشکان، یکی از دبیران برجسته دربار، فعالیت کرد و از نزدیک با مکاتبات حکومتی و مناسبات قدرت آشنا شد.
از ویژگیهای تاریخنگاری بیهقی میتوان به توجه به مشاهدات شخصی، استفاده از اسناد و نامههای دیوانی و ارزیابی اعتبار روایتهای دیگران اشاره کرد. او در شرح حوادث، به زمینهها و انگیزههای رفتار اشخاص نیز میپردازد و جزئیاتی از سازوکار حکومت، مناسبات درباری و زندگی اجتماعی زمان خود را ارائه میدهد. ارزش «تاریخ بیهقی» تنها به اطلاعات تاریخی آن محدود نمیشود. نثر زنده، گفتوگوها، شخصیتپردازی و توانایی نویسنده در بازآفرینی صحنهها، این کتاب را در زمره آثار برجسته نثر فارسی قرار داده است. روایت بر دار کردن حسنک وزیر از نمونههای شناختهشده پیوند تاریخنگاری و هنر نویسندگی در این اثر به شمار میرود.
نسخه معرفیشده در گنجینه کتابخانه ملی ایران، در سال ۱۲۷۲ قمری، به خط نستعلیق و بر کاغذ فرنگی نخودی کتابت شده و شامل ۲۰۶ برگ است. صفحه افتتاح آن با سرلوح و کتیبه مذهّب، شامل نقوش اسلیمی و گلوبرگ ختایی به زر محرر، لاجورد و سرخ، تزئین شده است. جدول دور متن به زر محرر، آبی و سرخ و کمنداندازی به زر محرر از دیگر تزئینات این نسخه به شمار میرود. همچنین عناوین و خطوط بالای برخی عبارتها به رنگ سرخ نوشته شدهاند. جلد نسخه مقوایی با روکش تیماج قهوهای و دارای جدول ضربی است و آستر آن از کاغذ نخودی تهیه شده است.



