«باسلام»؛ آیا بازار کتاب از متخلفان وداع میکند؟

سرویس فرهنگ و نشر پایگاه خبری الفبای رشد، پس از امضای تفاهمنامه همکاری میان اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران و دیجیکالا به منظور حفاظت از حقوق ناشران و کتابفروشان، مذاکرات برای گسترش این همکاری به سایر پلتفرمهای فروش کتاب نیز آغاز شده است. در این راستا، نخستین جلسات کارگروه صیانت با مدیران بخش کتاب «با سلام» در حال برگزاری است.
بررسی بخش کتاب این پلتفرم نشان میدهد که انواع کتاب در حوزههای ادبیات، کودک و نوجوان، زبان و کمکآموزشی با تخفیفهایی بین پنج تا ۵۰ درصد عرضه میشوند. همچنین، امکان خرید اقساطی برای بخش قابل توجهی از محصولات فراهم شده است. با این حال، وجود برخی آثار بیکیفیت و کتابهای کتابسازیشده در میان محصولات فروشندگان، نگرانیهایی را برای فعالان صنعت نشر به وجود آورده است؛ موضوعی که نه تنها به حقوق ناشران و کتابفروشان آسیب میزند، بلکه میتواند بر اعتماد مخاطبان و تمایل آنها به کتابخوانی نیز تأثیر منفی بگذارد.
تجربه برخورد با تخلفات در دیجیکالا و بسته شدن پنل یکی از فروشندگان متخلف، همچنین غیرفعال شدن دو پنل دیگر توسط فروشندگان، این احتمال را تقویت میکند که دو پنل دیگر نیز با پنل بستهشده در ارتباط هستند. این موضوع ضرورت همکاری پلتفرمهای فروش آنلاین با تشکلهای صنفی نشر را بیش از پیش نمایان میسازد. در این زمینه، امضای تفاهمنامه با «با سلام» و دیگر پلتفرمهای پرمخاطب میتواند زمینهساز مقابله مؤثرتر با عرضه کتابهای غیرمجاز و تقویت حضور ناشران و کتابفروشان معتبر در بازار آنلاین کتاب باشد.
مسئله کتابسازی و عرضه نسخههای غیرمجاز کتاب در فضای مجازی، از جمله چالشهایی است که در سالهای اخیر بخشی از بازار نشر کشور را تحت تأثیر قرار داده است و فروش آنلاین کتاب به دلیل دسترسی گسترده مخاطبان و امکان فعالیت تعداد زیادی از فروشندگان، نیازمند نظارت دقیقتر و سازوکارهای مشخص برای احراز اصالت کالاهای عرضهشده است.
امید به شفافیت بیشتر فعالان حوزه نشر بر این باورند که عرضه کتابهایی که بدون رعایت حقوق پدیدآورندگان و ناشران اصلی تولید یا توزیع میشوند، تنها به زیان صاحبان اثر نیست، بلکه رقابت در بازار کتاب را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. ناشران رسمی که هزینههای تولید، آمادهسازی، چاپ و توزیع کتاب را بر عهده دارند، در چنین شرایطی با فروشندگانی مواجه میشوند که ممکن است بدون تحمل هزینههای مشابه، محصولات خود را با قیمتهای پایینتر عرضه کنند.
از سوی دیگر، تخفیفهای بالا در بازار آنلاین کتاب، اگرچه در نگاه نخست میتواند برای خریداران جذاب باشد، ضرورت بررسی منشأ و اصالت برخی آثار را نیز مطرح میکند. البته میزان تخفیف بهتنهایی نشانه تخلف نیست و ارزیابی وضعیت هر فروشنده به بررسی مشخصات کتاب، مجوزهای مربوط و حقوق ناشر یا صاحب اثر نیاز دارد.
در چنین شرایطی، همکاری پلتفرمهای فروش اینترنتی با اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران میتواند به شناسایی موارد تخلف و رسیدگی مؤثرتر به شکایتهای ناشران کمک کند. تدوین ضوابط روشن برای فعالیت فروشندگان، بررسی مستندات کتابهای عرضهشده و فراهم کردن امکان گزارش تخلف از سوی ناشران و صاحبان حقوق آثار، از جمله اقداماتی است که میتواند به شفافیت بیشتر بازار کتاب آنلاین منجر شود.
با این حال، نتیجهبخش بودن این اقدامات به استمرار نظارت و نحوه اجرای توافقها بستگی دارد. انتظار فعالان صنعت نشر این است که همکاریهای صنفی با پلتفرمها از مرحله گفتوگو و تفاهم فراتر برود و به سازوکاری عملی برای حمایت از حقوق ناشران، مقابله با عرضه نسخههای غیرمجاز و ایجاد فضای رقابتی سالم در بازار کتاب تبدیل شود.



