نگاهی به روایت درونی سپاه از جنگ ایران و عراق

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، تحولات کنونی را نمیتوان بدون در نظر گرفتن روندهای تاریخی که در دهههای گذشته شکل گرفتهاند، درک کرد. یکی از این روندها، تجربه جنگ ایران و عراق و نقش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در آن است. اما شناخت این تجربه تاریخی تنها به بررسی رویدادهای جنگ محدود نمیشود؛ بلکه چگونگی ثبت، تفسیر و روایت آن نیز بخشی از این شناخت را تشکیل میدهد. پرسشهایی از قبیل اینکه سپاه از جنگ چه روایتی ارائه کرده و این روایت بر چه منابعی استوار است، میتواند به ما کمک کند تا نگاه این نهاد به جنگ را بهتر درک کنیم.
آنی تریسی ساموئل، پژوهشگر تاریخ معاصر ایران و خاورمیانه و استادیار گروه تاریخ دانشگاه تنسی در چاتانوگا، در کتاب خود با عنوان «تاریخ ناتمام جنگ ایران و عراق؛ ایمان، قدرت آتش و سپاه پاسداران» به بررسی این موضوع پرداخته است. او با تحلیل منابع اولیهای که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در طول چند دهه تولید کرده، تاریخنگاری این نهاد از جنگ را مورد بررسی قرار میدهد. در این راستا، «ایمان» و «قدرت آتش» از جمله مؤلفههایی هستند که در تبیین روایت سپاه از روند و نتایج جنگ اهمیت دارند.
ساموئل پیش از این به عنوان پژوهشگر در مرکز علوم و امور بینالملل بلفر در مدرسه کندی دانشگاه هاروارد فعالیت کرده است. کتاب او فرصتی فراهم میکند تا فراتر از رویدادهای نظامی، منابع و چارچوبهایی را بررسی کنیم که در شکلگیری روایت سپاه از جنگ نقش داشتهاند. به همین مناسبت، گفتوگویی با محمد ملکی، استاد تاریخ دانشگاه اصفهان و مترجم کتاب، درباره این اثر و پرسشهایی که در مورد منابع و تاریخنگاری جنگ مطرح میکند، انجام شده است. آنچه در ادامه میخوانید، حاصل این گفتوگوست.
آنی تریسی ساموئل به عنوان پژوهشگر تاریخ معاصر ایران و جنگ ایران و عراق، با چه مسئلهای به سراغ این موضوع رفته است؟ مسئله اصلی او در کتاب «تاریخ ناتمام جنگ ایران و عراق» چیست و چه چیزی را میخواهد درباره جنگ توضیح دهد که در روایتهای پیشین کمتر به آن پرداخته شده است؟
آنی تریسی ساموئل در کتاب خود با یک مسئله روششناختی و تحلیلی مشخص به این موضوع پرداخته است. مسئله اصلی نویسنده، درک عمیق منطق رفتار، تحول سازمانی و دکترین امنیت ملی ایران از طریق بازخوانی نگاه درونی ارگانهای نظامی ایران به جنگ است. او میخواهد عبارات یا تصاویر بیرونی را کنار بگذارد و به این پرسش پاسخ دهد که سپاه پاسداران چگونه از یک نیروی شبهنظامی نوپا پس از انقلاب، به یکی از قدرتمندترین نهادهای نظامی-سیاسی کشور تبدیل شد و تفکر نظامی آن چگونه شکل گرفت.
آنچه ساموئل توضیح میدهد، توازن میان ایمان و قدرت آتش است؛ در حالی که روایتهای غربی معمولاً نیروهای ایرانی (بهویژه سپاه و بسیج) را به عنوان نیروهای مذهبی و فاقد منطق نظامی معرفی میکنند، او نشان میدهد که در مستندات درونی سپاه، نهتنها ایمان مذهبی نفی نمیشود، بلکه نوعی موازنه میان ایمان، قدرت آتش و محاسبات نظامی وجود دارد. ساموئل استدلال



