کتابکدهیادداشت

چرا شاهکار استاندال همچنان همراه روزهای تنهایی ماست؟

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، اگر از دوگانگی‌ها و پیچیدگی‌های دنیای امروز خسته شده‌اید، شاید زمان آن رسیده باشد که با یک رمان کلاسیک به آرامش بپردازید. رمان «سرخ و سیاه» اثر استاندال، بیشتر از آنکه یک روایت تاریخی از فرانسه قرن نوزدهم باشد، آینه‌ای است که تصویر واقعی انسان‌ها، آرزوها و بازی‌های عاطفی ما را به نمایش می‌گذارد؛ دوستی صمیمی که پس از دو قرن هنوز حرف‌های تازه‌ای برای گفتن دارد. دوریس لسینگ، نویسنده بزرگ و برنده جایزه نوبل ادبیات، در جایی گفته است که در بیست‌سالگی با خواندن این کتاب، نه تنها یک رمان، بلکه یک «دوست» پیدا کرده است. این دوستی به خاطر وقایع شیرین داستان نیست؛ بلکه «سرخ و سیاه» مملو از ریاکاری و فساد است. اما جذابیت داستان در نگاه تیزبین و طنزآمیز استاندال نهفته است. او ما را با ژولین سورل آشنا می‌کند؛ جوانی باهوش اما فقیر که می‌کوشد به هر قیمتی از نردبان قدرت در جامعه طبقاتی فرانسه بالا برود.

استاندال با ظرافت قساوت‌های نهفته در روابط عاشقانه و نهادهای خشک آن زمان را روایت می‌کند به‌طوری‌که خواننده امروزی به راحتی می‌تواند با آن همذات‌پنداری کند. قهرمانی که هم از او متنفر هستیم و هم دوستش داریم. استاندال که نام واقعی‌اش ماری-آنری بیل بود، خود فرزند دوران تحول بود. او در ارتش ناپلئون خدمت کرده و پس از سقوط امپراتور، شاهد بازگشت اشرافی بود که تمام راه‌های پیشرفت را به روی جوانان بااستعداد اما بی‌پول بسته بودند. عنوان کتاب نیز به همین فضا اشاره دارد: «سرخ» نماد یونیفرم ارتش و آزادی‌خواهی و «سیاه» نماد ردای کشیش‌ها و قدرت سنتی است. ژولین، قهرمان داستان، از ثروتمندان متنفر است اما همزمان می‌خواهد یکی از آن‌ها باشد. او از آن دسته شخصیت‌های «دوست‌داشتنیِ منفور» است؛ شبیه والتر وایت در سریال «بریکینگ بد» یا دان درِیپر در «مد من»؛ افرادی که با وجود اشتباهات و جاه‌طلبی‌های بی‌رحمانه‌شان، همچنان دلمان می‌خواهد موفقیتشان را ببینیم.

بخش مهمی از داستان در یک مدرسه علوم دینی می‌گذرد که شبیه به اداره‌های امروزی است. ژولین که می‌بیند راه ارتش بسته شده، تصمیم می‌گیرد با تظاهر به مذهبی بودن، از طریق کلیسا بالا برود. او کل انجیل را حفظ می‌کند تا همه را تحت تأثیر قرار دهد؛ یک نمایش خالص برای رسیدن به هدف. طنز ماجرا اینجاست که در آن مدرسه، «فکر کردن» بزرگ‌ترین گناه است! ژولین متوجه می‌شود که برای موفقیت در این سیستم، دانش و سواد ارزشی ندارد؛ بلکه باید بداند چگونه درست راه برود، چگونه خود را معتقد نشان دهد و چگونه با جماعت هم‌رنگ شود تا کلاهش پسِ معرکه نماند. نویسنده به زیبایی نشان می‌دهد که چگونه «تفاوت داشتن» باعث نفرت دیگران می‌شود. این توصیفات به طرز عجیبی شبیه به ساختارهای اداری و دانشگاهی امروز ماست؛ جایی که گاهی تظاهر و رعایت پروتکل‌های ظاهری، بسیار مهم‌تر از تخصص و تفکر واقعی می‌شود.

اما جذاب‌ترین و شاید ترسناک‌ترین بخش رمان، کالبدشکافی روابط عاشقانه است. ژولین برای جبران احساس حقارتش، تصمیم می‌گیرد دل مادام دو رنال را به دست آورد. او این کار را نه از روی عشق، بلکه به عنوان یک «وظیفه» انجام می‌دهد تا ثابت کند از ثروتمندان کم ندارد. استاندال به ما نشان می‌دهد که چگونه یک رابطه می‌تواند به یک «شکار» تبدیل شود. او آگاهانه از شگرد «جذب و دفع» استفاده می‌کند تا طرف مقابل را بیشتر وابسته کند؛ همان تکنیکی که امروزه در کتاب‌های روان‌شناسی زرد به نام «بازی مخ‌زنی» شناخته می‌شود. استاندال با این داستان به ما هشدار می‌دهد که پشت لایه‌های فریبنده عشق و قدرت، گاهی چه بی‌رحمی‌های بزرگی پنهان شده است. شکسپیر نیز قرن‌ها پیش در غزل ۱۲۹ خود گفته بود که شهوت و فریب مانند بهشتی است که آدم را به دوزخ می‌برد. حتی در سینمای امروز، فیلم‌هایی مانند «وسواس» (Obsession ۲۰۲۵) نیز به همین موضوع می‌پردازند؛ اینکه وقتی کسی را فقط برای فتح کردن می‌خواهیم، در واقع هویت و روح او را نادیده گرفته‌ایم. «سرخ و سیاه» به ما یادآوری می‌کند که برای زنده ماندن در جهانی که بر پایه ظاهر و فریب بنا شده، اولین قدم این است که این بازی‌ها را بشناسیم و مراقب باشیم خود را در این مسیر گم نکنیم.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا