نگاهی ادبی به تسخیر سفارت؛ کشف ظرفیتهای پنهان یک رویداد تاریخی

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، شیما جوادی در نشست نقد رمان «عملیات لوتوس» به بررسی چالشهای روایت داستانی یک واقعه تاریخی پرداخت. این نشست که به مناسبت سالگرد تسخیر سفارت آمریکا در کتابفروشی نشر بینالملل برگزار شد، به معرفی و نقد رمان مذکور اختصاص داشت و در آن به چالشهای تبدیل یک واقعه تاریخی به داستان و انتخاب زاویه دید در روایت پرداخته شد.
در این نشست که در روز چهارشنبه ۱۳ آبانماه برگزار گردید، شیما جوادی، نویسنده کتاب، با میثم رشیدی مهرآبادی درباره شکلگیری ایده اولیه رمان، تحقیقات تاریخی، طراحی شخصیتها و انتخاب شیوه روایت گفتگو کرد. جوادی با اشاره به تردیدهای اولیه خود در نوشتن داستانی درباره تسخیر سفارت آمریکا اظهار داشت: در ابتدا تصور میکردم این موضوع قبلاً به دفعات روایت شده و امکان پرداخت داستانی متفاوت وجود ندارد؛ اما با آغاز مطالعات و بررسی منابع مختلف، به ظرفیتهای روایی این واقعه پی بردم.
نویسنده بیان کرد که برای نگارش رمان از کتابها، روایتهای منتشرشده در منابع آمریکایی و گفتوگو با تعدادی از دانشجویان حاضر در ماجرای تسخیر سفارت استفاده کرده است. او در مسیر تحقیق با روایتهای متفاوت و گاه متناقض درباره زمان، مکان و جزئیات برخی اتفاقها مواجه شد؛ موضوعی که در عین دشوار کردن کار پژوهش، فرصتهایی برای ایجاد تعلیق و پیشبرد داستان فراهم میآورد.
داستان «عملیات لوتوس» حول محور دو زن از اعضای سازمان مجاهدین خلق میچرخد که با هویتهای پوششی در میان دانشجویان حاضر در ماجرای سفارت نفوذ میکنند. جوادی در این نشست درباره انتخاب چنین شخصیتهایی توضیح داد و بخشی از منطق روایی خود را برای پیشبرد داستان از منظر این دو شخصیت تشریح کرد. یکی از محورهای گفتوگو، انتخاب زاویه دید اولشخص بود. جوادی توضیح داد که این شیوه به او این امکان را داده است که وقایع را از دریچه نگاه شخصیتی روایت کند که در سوی مقابل ماجرا قرار دارد. از نظر او، این انتخاب همچنین کمک کرده تا روایت از بیان مستقیم و شعارگونه فاصله بگیرد و مخاطب با تجربهها، تردیدها و موقعیتهای شخصیت داستان همراه شود.
رشیدی مهرآبادی نیز در بخش نقد و بررسی به موضوعاتی همچون تناسب زاویه دید با محتوای داستان، پرداخت شخصیتها، ایجاد تعلیق و نقش مکان در شکلگیری فضای رمان پرداخت. تهران و بهویژه محلههایی مانند جوادیه از جمله فضاهایی بودند که در گفتوگو درباره جغرافیای داستان و چگونگی بازسازی آن مطرح شدند. جوادی درباره تفاوتهای شخصیتی دو کاراکتر اصلی نیز گفت: برونگرایی اکرم در کنار درونگرایی نیلوفر، امکان ایجاد تضاد و تنوع در رفتار و کنشهای داستانی را فراهم کرده است.
از دیگر موضوعات مطرحشده در نشست، زبان شخصیتها و استفاده از واژگان و اصطلاحات بومی بود. جوادی با اشاره به بهرهگیری از برخی تعبیرهای مازندرانی برای شخصیت اکرم، از دشواریهای حفظ این ویژگی زبانی در فرایند ویرایش سخن گفت و توضیح داد که بخشی از اصطلاحات محلی در مراحل بعدی تغییر کرده یا کنار گذاشته شدهاند. او همچنین درباره روند بازنویسی کتاب گفت که نسخه اولیه رمان حدود ۹۵ هزار کلمه بوده و در جریان ویرایش به حدود ۷۵ هزار کلمه رسیده است؛ فرایندی که بخشی از آن به حذف و فشردهسازی روایت اختصاص داشته است.
در پایان نشست، حاضران نیز درباره ظرفیت رمان تاریخی و امنیتی برای بازخوانی رویدادهای معاصر و ضرورت پیوند دادن مخاطب امروز با تجربههای تاریخی به بحث و تبادل نظر پرداختند. رمان «عملیات لوتوس» نوشته شیما جوادی از سوی نشر بینالملل منتشر شده است.



