سیدعلیمحمد وزیری یزدی؛ از منبر وعظ تا خدمت در آستان قدس

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، نخستین جلد از مجموعه «مشاهیر وقف کتاب در ایران» نوشته حسین مسرت، به زندگی و فعالیتهای فرهنگی سیدعلیمحمد وزیری یزدی اختصاص یافته است. این اثر توسط خانه کتاب و ادبیات ایران منتشر شده است. سیدعلیمحمد وزیری، واعظ مشهور یزد، کتاب را «رزق جان مردم» میدانست و احتکار آن را همچون رزق تن حرام میشمرد. او که از جوانی با جیب خالی و ارادهای قوی به جمعآوری نسخ خطی و کتابهای کمیاب پرداخته بود، در سال ۱۳۳۴ گنجینه وزیری را در دهلیز مسجد جامع یزد تأسیس کرد. وزیری با سفرهای دشوار، هزاران جلد کتاب را جمعآوری کرد و در نهایت این میراث گرانبها را به آستان قدس رضوی سپرد تا نامش برای همیشه با فرهنگ این دیار پیوند بخورد.
بخش نخست: زندگینامه حجّتالاسلام و المسلمین حاج سیدعلی محمّد وزیری یزدی (یزد ۱۲۷۳ـ یزد ۱۳۵۶ش) از عالمان برجسته و واقف کتابخانه وزیری یزد به آستان قدس رضوی و بانی و مشوق وقف بسیاری از املاک، باغها و مستغلات در حوزه یزد و کرمان به آستان قدس است. سیدعلیمحمّد، فرزند سیدمهدی وزیری موسوی، از نسل میرزاسیدمرتضی وزیر ابن سیدمحمّد، بانی آبانبار و مسجد وزیر و از سادات موسوی عُریضی (سلسله سادات عریضی) است و نسب خود را به علیبن جعفر صادق(ع) میرساند. نسب وی از طرف مادرش بیبی سکینه به دودمان بزرگ میرزاسیدعلینقی و سادات موسوی یزد میرسد. نیاکان وی همگی در محله مجاور مسجد جامع کبیر زندگی میکردند و او نیز در همین محله به دنیا آمد و بزرگ شد. او در این خانه به دنیا آمد که چند نفر از پسران خانواده در همان کودکی درگذشته بودند و خود نیز در کودکی از نعمت پدر محروم شد.
وی پس از پایان تحصیلات خود به تبلیغ، وعظ و خطابه روی آورد و بهواسطه بیان شیوا و صدای دلنشینش، به یکی از مشهورترین وعّاظ یزد تبدیل شد و با وعّاظ معروف یزد مانند شیخ محمّد مالمیری و حاج میرزااحمد هروی همصدا بود. وزیری، مردی گشادهرو، خوشمعاشرت و فعال بود و بر این باور بود که هرگاه قلم روی کاغذ گذاشت یا حرفی زد، باید به آن عمل کند تا آبروی لباس روحانیت محفوظ بماند.
در سفرهای متعدد به عتبات عالیات و دیگر شهرهای ایران، موفق به کسب دیدار و اجازه از آیات عظام شد و در این سفرها از بیشتر علما و دانشمندان، دستخط و عکس به یادگار گرفت و بعدها آن را در مجموعهای بهنام مجمعالجواهر سامان داد. وزیری در سال ۱۲۹۷ش با حاجیه بیبیتاج، دختر آقا سیدابراهیم افصحالملک ازدواج کرد و در ابتدا در خانهای اجارهای سکنی گزید و سپس به خانهای واقع در کوچه آبانبار وزیر نقل مکان کرد. این خانه پس از درگذشت بیبی تاج وزیری در سال ۱۳۷۳ش خریداری شده و به یک مرکز فرهنگی تبدیل شده است.
وزیری در سوم اردیبهشت ۱۳۵۶ش در ۸۲سالگی درگذشت و در حیاط کتابخانه وزیری به خاک سپرده شد. در سال ۱۳۷۴ش بهپاس خدمات فرهنگی او، قطعه تمبری به یادبودش چاپ شد. ایرج افشار مینویسد: «وزیری نهتنها در میان یزدیان به حسنخدمت و نشر مبانی دینی شهرت داشت، بلکه در حوزههای دینی و در افواه رجال علم و ادب، نامی بلند و عنوانی درخور حقیقتخواهی خود یافته بود.»
مکارم اخلاقی وزیری، با اینکه از روحانیان نامی و واعظان سرشناس یزد بود، او را به فردی فروتن و مهماننواز تبدیل کرده بود. وی در کار گرهگشایی از مشکلات مردم سعی میکرد و در اقامه نماز جماعت اهتمام داشت. وزیری در رشد و پرورش طلاب علوم دینی تلاش میکرد و به آنان لباس و کتاب میداد. چنانکه محمدرضا انتظاری، مدیر کتابخانه وزیری، میگوید: «وزیری، واعظی متّعظ، خطیبی توانا و انسانی والا و پدری مهربان بود که روح بلند و همت والایش او را بر آن داشت تا از اوّل جوانی، کارهای بزرگی بهنفع اسلام و مسلمین انجام دهد.»
تاکنون چهار عنوان کتاب درباره زندگی، آثار و افکار مرحوم وزیری به چاپ رسیده است. بخش دوم: خدمات حجّتالاسلام وزیری در طول سالیان عمر خود که همراه با دوراندیشی و زیرکی بود، در زمینههای دینی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی خدمات و فعالیتهای سودمندی داشت که میتوان به اهمّ آنها اشاره کرد: ۱. بازگشایی مدارس حوزه علمیه یزد پس از شهریور ۱۳۲۰ش بهکمک چند تن از علمای نامی یزد. ۲. تشویق جوانان خوشاستعداد برای رفتن به حوزههای علمیه و کمکهای مالی و معنوی به آنان. ۳. تعمیر و بازسازی مسجد جامع کبیر یزد که به ویرانهای تبدیل شده بود. ۴. احیای نماز جمعۀ یزد در مسجد جامع بهسال ۱۳۲۴ش. ۵. بنیانگذاری کتابخانۀ وزیری در ۱۵ فروردین ۱۳۳۴ش. ۶. تشکیل انجمن ادبی کتابخانه وزیری یزد با حضور شاعران نامی یزد در سال ۱۳۵۰ش. ۷. پیگیری و اهتمام در تصویب تعطیلی رسمی روز شهادت امام جعفر صادق (علیهالسلام).
در اینجا به مهمترین فعالیت وی که بنیانگذاری کتابخانۀ وزیری است پرداخته میشود: راهاندازی کتابخانه وزیری در ۱۵ فروردین ۱۳۳۴ش در دهلیز شمالی مسجد جامع کبیر یزد صورت گرفت. وزیری از اوّل جوانی علاقه زیادی به جمعآوری کتاب داشت و با ۲۱۰۰ جلد کتاب خطی و چاپی خود، کتابخانه وزیری را افتتاح کرد. سپس برگههایی چاپ کرده و برای مراجع تقلید و علمای اعلام درخواست اهدا کتاب کرد که با استقبال مواجه شد و تعداد کتابها به حدود ۱۲هزار جلد رسید. شب اوّل فروردین سال ۱۳۴۵ش کتابها به ساختمان جدید منتقل شد.
بنیان کتابخانه وزیری برپایه کتابهای ارزشمندی بود که وی در طول سالیان از گوشه و کنار ایران تهیه کرده بود. وزیری برای ایجاد و تکمیل کتابخانه زحمات فوقالعادهای متحمل میشد و برای بهدستآوردن حتی یک جلد کتاب، رنج سفر را به جان میخرید. وی این شعر را در ابتدای تقاضای خود برای درخواست کتاب مینگاشت: «دوردستان را به نعمت یادکردن، همّت است ورنه هر نخلی بهپای خود ثمر میافکند.» هنگامی که وزیری تعداد قابلتوجهی نسخه خطی را فراهم کرد، بهمانند دیگر کتابخانههای ایران در اندیشه تهیه فهرست آن افتاد و از استاد ایرج افشار درخواست کرد فردی را برای فهرستکردن کتابها بفرستد.



