نرمافزار «کتابخانه متون کهن فارسی» بهطور رسمی معرفی شد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، به نقل از مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در سومین روز از هفته کتاب سیوچهارم، مراسم رونمایی از نرمافزار «کتابخانه متون کهن فارسی» با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در روز دوشنبه (۲۵ آبان) برگزار گردید. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این مراسم اظهار داشت: انسان به زبان فارسی افتخار میکند زیرا این زبان دارای تاریخی طولانی و گسترده است؛ زبان فارسی از دوران پیش از اسلام به شکل فارسی باستان و میانه و پس از اسلام به صورت فارسی معاصر ادامه یافته است. نرمافزار «کتابخانه متون کهن فارسی» فرصتی نوین برای مطالعات زبان فارسی فراهم میآورد.
صالحی افزود: اینکه ما هنوز میتوانیم بخشهایی از این مجموعه محصولات زبان فارسی را در قالب بیش از هزار عنوان در اختیار داشته باشیم، واقعهای ارزشمند است و عملاً فرصتی تازه برای مطالعات زبان فارسی ایجاد میکند. وی ادامه داد: این مجموعه شامل ۷۲ میلیون واژه و به صورت ترکیبی ۱۵۰ میلیون واژه است که از زوایای مختلف قابل استفاده میباشد. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: یکی از جنبههای اهمیت این مجموعه، نگاهی به گذشته و ارزیابی آن است و از این منظر میتواند اهمیت داشته باشد که مروری بر زبان فارسی از قرن سوم و چهارم تا قرن دهم داشته باشیم. تغییرات زبانی نیز اهمیت خاص خود را دارد.
وزیر فرهنگ افزود: این مرور میتواند از زوایای مختلفی انجام گیرد که یکی از این زوایا «تغییرات زبان فارسی» است؛ زبان، موجودی زنده است و اینکه چه تغییراتی از نظر لفظی، املایی، نحوی و … ایجاد شده، اهمیت خاص خود را دارد. صالحی خاطرنشان کرد: کاری که انجام شده است، فرصتی برای مطالعات زبانشناختی خاص در حوزه زبان فارسی، زبان عمومی و زبان تخصصی زبان فارسی فراهم میکند. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: در حوزه زبان عمومی، مطالعاتی درباره وامگیری زبان فارسی از زبانهای دیگر انجام شده است، به عنوان مثال، اینکه چه میزان از زبان عربی وام گرفتهایم.
وی افزود: در برخی آثار فارسی مانند شاهنامه ارقام کمتری در این زمینه مطرح است و در برخی آثار دیگر، میزان این تأثیر بیشتر است، اما اینکه هر مؤلف، در هر قرن و در هر موضوع چه میزان از زبان عربی استفاده کرده، موضوعی قابل بررسی است. صالحی با تأکید بر اینکه غیر از زبان عربی، زبانهای دیگری نیز با زبان فارسی در تماس بودهاند، از جمله زبان ترکی، مغولی و سُغدی، تصریح کرد: مطالعاتی در این زمینه انجام شده است، به عنوان مثال کار ارزشمندی درباره تأثیر زبان سُغدی بر متون کهن فارسی صورت گرفته و فرهنگستان نیز آن را منتشر کرده است. نرمافزار «کتابخانه متون کهن فارسی» به ما کمک میکند تا مبادلات زبانی خود را با زبانهای مختلف ارزیابی کنیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: البته این پژوهشها عمدتاً مبتنی بر مطالعات و کاوشهای کتابخانهای بودهاند، اما نرمافزار «کتابخانه متون کهن فارسی» به ما این امکان را میدهد تا مبادلات زبانی خود را با زبانهای مختلف بهتر ارزیابی کنیم. صالحی بیان کرد: با این حال، میزان اتکاپذیری این نوع مطالعات به دلیل اینکه بیشتر کتابخانهای بوده و امکان تطبیق و مقایسه محدودی داشتهاند، تا حدی مشخص بود، اما چنین مجموعههایی فرصت میدهند که به مبادلات زبانی توجه بیشتری داشته باشیم. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: کاملاً روشن است که تغییرات زبانی، بخشی عوامل درونی و بخشی عوامل بیرونی دارند و یکی از عوامل بیرونی، تماسها و ارتباطات زبانی است. نرمافزار «کتابخانه متون کهن فارسی» این امکان را فراهم میآورد تا گذشته زبان فارسی را بهتر بشناسیم و درباره عوامل تغییر آن بیندیشیم.
وزیر فرهنگ افزود: عملاً از این طریق میتوانیم گذشته زبان فارسی و شناسنامه آن را بهتر بشناسیم و سپس درباره عوامل تغییر آن فکر کنیم که طبیعتاً این مجموعه زمینهساز مطالعات و پژوهشهای پسینی نیز خواهد بود. صالحی با بیان اینکه این مجموعه در حوزه زبانهای تخصصی زبان فارسی اهمیت دارد، تصریح کرد: به تدریج زبان فارسی در علوم تجربی نیز جایگاه خود را پیدا میکند. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: میتوان این روند را دنبال کرد و دید که زبان تخصصی فارسی چگونه به مرور در قرنهای بعدی در حوزه زبان عمومی و تخصصی ارتقا پیدا میکند.
وی افزود: یکی از حوزههای اثرگذار این مجموعه، بررسی تغییرات زبانی است و بخش قابل توجهی از این فرصتسازی به این موضوع مربوط میشود که زبان فارسی (از لحاظ واژگانی) زبانی ترکیبی است و قدرت آن نیز تا حد زیادی از همین ترکیبهای واژگانی ناشی شده است. صالحی بیان کرد: اینکه زبان فارسی در گذشته چگونه با استفاده از این ترکیبها پیش رفته، موضوع مهمی است؛ این نرمافزار میتواند واژگان قبلی را در کنار چند واژه و واژگان بعدی را نیز در کنار چند واژه تشخیص دهد و نکاتی از این قبیل را در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
وی افزود: این مجموعه فرصت جدیدی ایجاد کرده است و میتواند کمک کند تا گذشته زبان فارسی را بهتر، مطمئنتر و با اطمینان بیشتری بشناسیم و کمتر از حدس و گمان استفاده کنیم. نرمافزار «کتابخانه متون کهن فارسی» میتواند فرصتسازی جدیدی برای آینده زبان فارسی نیز داشته باشد. صالحی گفت: فراتر از کارکرد نخست، این مجموعه میتواند فرصتسازی جدیدی برای آینده زبان فارسی نیز داشته باشد. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی خاطرنشان کرد: انشاءالله نسخههای جدید این نرمافزار توسعه پیدا کند و در مراحل بعد، آثار و منابع قرن دهم به بعد نیز به آن افزوده شود.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد؛ این نرمافزار از سوی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) در راستای توسعه پژوهشهای دیجیتال در حوزه زبان و ادبیات فارسی تولید شده است. «کتابخانه متون کهن فارسی» مجموعهای شامل بیش از هزار عنوان کتاب و رساله از میراث مکتوب زبان فارسی تا قرن دهم را در اختیار پژوهشگران و علاقهمندان قرار میدهد. سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.



