فرصتی برای تحول صنعت کتاب: از سنت به فناوری

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، افتتاح «مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران» را میتوان به عنوان یکی از تلاشهای نوین برای ارتباط صنعت چاپ و نشر با اقتصاد دانشبنیان و فناوریهای نوین تلقی کرد. این مرکز با هدف ایجاد فضایی مناسب برای شرکتهای خلاق و دانشبنیان، به دنبال فراهم کردن بستر لازم برای شکلگیری کسبوکارهای جدید و توسعه راهکارهای فناورانه در زنجیره تولید، توزیع و فروش کتاب است.
صنعت چاپ و نشر در سالهای اخیر با چالشهای اقتصادی و ساختاری متعددی مواجه شده است. افزایش هزینههای تولید، قیمت مواد اولیه، محدودیتهای بازار، تغییر رفتار مخاطبان، گسترش کتابهای الکترونیک و صوتی و همچنین تغییر شیوههای خرید و مصرف محتوا، بخشی از واقعیتهای جدید این صنعت به شمار میروند. در چنین شرایطی، ادامه فعالیت با الگوهای سنتی نمیتواند تمام نیازهای بازار را برآورده کند و ضرورت استفاده از فناوری و مدلهای نوین کسبوکار بیش از پیش احساس میشود. از این رو، تأسیس مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر میتواند از اهمیت ویژهای برخوردار باشد.
یکی از مزایای این مرکز، تلاش برای ایجاد ارتباط میان دولت، دانشگاه، شرکتهای فناور و فعالان صنعت چاپ و نشر است. این ارتباط در صورت تحقق میتواند فاصله میان ایدههای دانشگاهی و نیازهای عملی صنعت را کاهش دهد.
هوش مصنوعی یکی از حوزههایی است که حضور آن در این مرکز میتواند آینده صنعت نشر را تحت تأثیر قرار دهد. به کارگیری هوش مصنوعی در تولید و ویرایش محتوا، ترجمه، تحلیل بازار، شناخت سلیقه مخاطبان، بازاریابی، دستهبندی آثار، جستوجوی هوشمند و مدیریت زنجیره تولید و توزیع کتاب میتواند به کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری کمک کند. البته ورود فناوری به صنعت نشر نباید تنها به معنای استفاده از ابزارهای جدید باشد؛ بلکه باید مدلهایی ایجاد شوند که مشکلات واقعی ناشران، کتابفروشان، نویسندگان و مخاطبان را حل کنند. بنابراین، موفقیت مرکز زمانی قابل ارزیابی خواهد بود که ایدههای مستقر در آن از مرحله نمونه اولیه عبور کرده و به محصولات و خدمات قابل استفاده در بازار تبدیل شوند.
پیشبینی امکاناتی مانند فضای کاری، زیرساختهای اداری، محیط تخصصی، شبکهسازی و بهرهمندی از ظرفیتهای قانونی و مالیاتی در این مرکز میتواند برای شرکتهای نوپا جذاب باشد. اما تجربیات مراکز نوآوری نشان میدهد که فضای فیزیکی به تنهایی برای ایجاد نوآوری کافی نیست. این مرکز برای تبدیل شدن به یک بازیگر مؤثر در صنعت نشر نیاز به سازوکارهای مکملی مانند شتابدهی تخصصی، دسترسی به سرمایهگذاران، مشاوره کسبوکار، آموزش نیروی انسانی، ارتباط مستمر با ناشران و کتابفروشان و امکان آزمون محصولات در بازار دارد.
در واقع، ارزش اصلی مرکز نه در تعداد شرکتهای مستقر، بلکه در تعداد کسبوکارهایی سنجیده خواهد شد که از این مجموعه به بازار میرسند و برای صنعت نشر ارزش اقتصادی و فناورانه ایجاد میکنند.
یکی دیگر از ظرفیتهای مهم این مرکز، توجه به پلتفرمهای فروش و توزیع و همچنین تولید محتوای مرتبط با کتاب و نشر است. صنعت نشر امروز دیگر به چاپ فیزیکی کتاب محدود نمیشود و زنجیرهای از تولید محتوا، ویرایش، طراحی، چاپ، توزیع، بازاریابی، فروش و مصرف دیجیتال را شامل میشود. اگر مرکز بتواند شرکتهایی را گرد هم آورد که هر یک بخشی از این زنجیره را هوشمند کنند، امکان شکلگیری یک اکوسیستم یکپارچهتر وجود خواهد داشت. این رویکرد میتواند به کاهش هزینههای واسطهای، شناخت دقیقتر بازار، بهبود دسترسی مخاطب به کتاب و افزایش قدرت رقابت ناشران کمک کند.
پیشبینی «دالان کتاب جمهوری اسلامی ایران» یا نمایشگاه دائمی کتابهای برگزیده جمهوری اسلامی ایران نیز از دیگر جنبههای این مرکز است. اما در صورتی که معرفی آثار تنها به نمایش کتاب محدود نشود و اطلاعات چندزبانه، معرفی نویسندگان، ناشران و ظرفیتهای ترجمه نیز در این فضا ارائه گردد، این بخش میتواند فراتر از یک نمایشگاه دائمی رفته و به بستری برای ارتباط میان صنعت نشر ایران و فعالان نشر سایر کشورها تبدیل شود. ارائه خلاصه کتابهای برگزیده به زبانهای انگلیسی و عربی میتواند گام اولیهای برای معرفی بهتر ظرفیتهای ادبی و علمی ایران باشد. با این حال، برای دستیابی به نتیجه اقتصادی و بینالمللی در حوزه کتاب، ایجاد سازوکار حرفهای برای فروش و واگذاری حق ترجمه و نشر آثار نیز ضروری است.
مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر را میتوان تلاشی برای تغییر نگاه به صنعت کتاب دانست؛ تغییری از یک صنعت عمدتاً متکی بر فرآیندهای سنتی به صنعتی که از فناوری، داده، هوش مصنوعی و مدلهای جدید کسبوکار بهره میبرد. تأثیر واقعی این مرکز بر صنعت چاپ و نشر در بلندمدت و بر اساس خروجیهای آن مشخص خواهد شد. اگر این مجموعه بتواند به شکلگیری شرکتهای فناور، توسعه محصولات کاربردی، کاهش هزینههای تولید و توزیع، افزایش دسترسی به بازار، تربیت نیروی متخصص و جذب سرمایه برای صنعت نشر منجر شود، میتواند به یکی از زیرساختهای مهم نوسازی این صنعت تبدیل گردد. مهمترین شاخص موفقیت مرکز را میتوان تعداد ایدههایی دانست که به محصول و محصولاتی که به بازار و کسبوکارهایی که به ارزش اقتصادی پایدار برای صنعت چاپ و نشر تبدیل میشوند، کمک کند. اگر این چرخه شکل بگیرد، مرکز میتواند از یک مجموعه حمایتی فراتر رفته و به موتور محرک تحول فناورانه در صنعت چاپ و نشر ایران تبدیل شود.



