آشنایی با دنیای یک کتابخوان

سرویس ادبیات پایگاه خبری الفبای رشد – مهتاب خسروشاهی: «کتابی که در دست دارید، یادنامهای از کریم امامی است که به شیوهای متفاوت از یادنامههای متداول تهیه شده است. این یادنامهها معمولاً شامل مجموعهای از مقالات نوشته شده توسط دوستان و همکاران فرد درگذشته است که به جز یکی دو مقاله، ارتباطی با شخصیت اصلی ندارند. این کتاب شامل مقالاتی در موضوعات مختلف است که به آن مرحوم تقدیم شده است. تفاوت این اثر در این است که بخش عمده و اصلی آن به قلم خود کریم امامی نوشته شده و به نظر میرسد که چنین یادنامهای پیش از این وجود نداشته است.» گلی امامی، مترجم و همسر زندهیاد کریم امامی، بیست سال پس از فوت او، شناختنامهای تحت عنوان «آن سادۀ بسیار نقش» را با همکاری انجمن ویراستاران تهران و انتشارات نیلوفر منتشر کرد. در بخش دیگری از پیشگفتار این کتاب، گلی امامی مینویسد: «تنها بودم و باید زندگیام را بدون نیمۀ بهترم در تنهایی سامان میدادم و چنین کاری اگر قرار بود درخور شخصیت او باشد، به تنهایی ممکن نبود. یکی دو سال پس از پیوستنم به انجمن ویراستاران، همراه با مهناز مقدسی، موضوع تهیه یادنامهای برای کریم امامی مطرح شد.»
این شناختنامه برخلاف بسیاری از آثار دیگر، از بخشی با عنوان «سالشمار» در سه صفحه آغاز میشود. همچنین بخشی دیگر با عنوان «آثار کریم امامی» در پنج صفحه به تفکیک آثار او تحت عناوین «ترجمۀ فارسی»، «تألیفها و مجموعۀ مقالات»، «همکاری در تألیف و گردآوری»، «ترجمۀ بخشی از کتاب»، «ویرایشها» و «کتابهای انگلیسی» تقسیمبندی شده است. پس از این دو بخش، مخاطب به «زندگینامه» کریم امامی به قلم خود او میرسد. شناختنامه کریم امامی شامل بیست و سه بخش است که شامل؛ پیشگفتار، مقدمۀ گردآورنده، سالشمار، آثار کریم امامی، زندگینامه، شطرنج، روزنامهنگاری، فیلمسازی، عکاسی، نقد هنری، ترجمه و… است. در واقع میتوان گفت هر بخش، به جز بخش گفتگوها، روایتگر دلمشغولی یا یکی از تجربیات زندهیاد کریم امامی است. بسیاری از اهالی ادبیات و نشر، او و همسرش گلی امامی را با «کتابفروشی- انتشارات زمینه» به یاد میآورند.
کریم امامی در زندگینامهاش مینویسد: «پنجم خرداد ۱۳۰۹ به دنیا آمدم. بد نیست دربارۀ محل تولدم توضیحی بدهم. شناسنامهام را در شیراز گرفتهاند، ولی درواقع در شهر کلکتۀ هند به دنیا آمدهام و تا دو سالگی آنجا بودهام و وقتی به شیراز برگشتم، برایم شناسنامه گرفتند.» او زندگینامهاش را با روایت از زادگاهش آغاز کرده و در ادامه به شرح درگیری ادبیات کلامی و گفتاری مردم کوچه و بازار و اهل ادبیات میپردازد؛ زمانی که او وارد دورۀ ابتدایی میشود. امامی مینویسد: «در دورانی که مدرسۀ ابتدایی میرفتم، یعنی سالهای آخر سلطنت رضا شاه، زبان فارسی مکتوب، با وجودی که رو به سادگی میرفت، هنوز یک فارسی مقیّد بود که ریشه در سنتهای ادبی چند صد سالۀ کشور داشت. در سالهای دبستان بودم که جاروب، پارسیسازی فرهنگستانِ اول، به جان مصطلحاتِ دیوانیِ قاجاری افتاد و حالا واژههای برگرفته از زبان کوچه و بازار هم وارد زبان مکتوب میشد و ارج و اعتبار مییافت.»
کریم امامی در طول سالهای عمرش، حوزههای مختلفی را تجربه کرد و به همین دلیل، در بخشی از کتاب حاضر، خود را با عنوان «کتابَنده» معرفی کرده و مینویسد: «حقیر در طول تجارت دیرپای خود در عالم نشر، این شانس یا بدشانسی را داشتهام که «چندکاره» بشوم؛ مترجم، مؤلف، ویراستار، ناشر و کتابفروش و حتی گاهی ناظر چاپ. بنابراین به هنگام پر کردن پرسشنامهها و معرفی خود به اشخاص غریبهای که با کتاب سروکار دارند، اغلب مشکل پیدا میکنم و سالهاست که در فکر یافتن نام جامعی برای شغل چندبعدی شریفی هستم که به آن اشتغال دارم و سرانجام به «کتابنده» رسیدهام.»
از دیگر ویژگیهای کتاب میتوان به عکسهای زندهیاد کریم امامی اشاره کرد؛ عکسهایی از دوران کودکی تا بزرگسالی او و تصاویری از مصاحبت با دوستان تا قابهایی که خود کریم امامی از هرآنچه خواسته، به ثبت رسانده است. گلی امامی در پایان پیشگفتار کتاب مینویسد: «این کتاب حاصل زحمات یک سالۀ تدوینگر و ویراستارش است و من، جز فراهم آوردن متون و عکسها و نظارت، کار دیگری نکردهام.» شناختنامه کریم امامی با گردآوری و تدوین مهناز مقدسی، زیرنظر گلی امامی در سال ۱۴۰۴ برای نخستین بار در انتشارات نیلوفر به چاپ رسید.



