کارنامه تاریخپژوهی در سیستان و بلوچستان نیازمند بازنگری است

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، قاسم سیاسر، پژوهشگر با تجربه سیستانوبلوچستان، انتقاداتی به گسترش «کتابسازی» بدون روش علمی، آلودگی آثار به ملاحظات قومی و ایدئولوژیک، بیتوجهی نهادهای فرهنگی به پژوهشگران مستقل و حتی جعل و تحریف تاریخ منطقه دارد. او بر ضرورت حرکت به سمت تاریخشناسی نقادانه به جای تاریخنگاری سطحی تأکید میکند. سیاسر، مدیرکل سابق مرکز اسناد و کتابخانه ملی زاهدان، نویسنده و پژوهشگر، مؤلف آثاری چون «تاریخ پیدایش زاهدان»، «سیستانوبلوچستان در روزگار پهلوی» و «تبارشناسی شکافهای قومی و اجتماعی سیستانوبلوچستان» است. به مناسبت روز سیستانوبلوچستان، گفتوگویی با این پژوهشگر تاریخ استان انجام شده است.
او در ارزیابی کلی از وضعیت کتابها و پژوهشهای مربوط به تاریخ و فرهنگ سیستانوبلوچستان، بیان میکند که با وجود آثار معدود از پژوهشگران برجسته، کارنامه قابل قبولی در این زمینه وجود ندارد و بیشتر پژوهشگران غیر دانشگاهی هستند. سیاسر به رواج «کتابسازی» در حوزه تاریخ و فرهنگ استان اشاره کرده و میگوید که بیشتر آثار فاقد رویکرد علمی و روشمند هستند و به ملاحظات قومی و ایدئولوژیک آلودهاند. او همچنین به انتشار آثاری با نگرش هویتخواهی افراطی اشاره میکند که در پیوند با «ایده تاریخ افتخارآمیز» قرار دارند. با این حال، او تأکید میکند که هر اثر باید بهطور جداگانه مورد نقد و بررسی قرار گیرد.
سیاسر همچنین به ضعف دانشگاههای استان در زمینه علمی و پژوهشی اشاره کرده و میگوید که کارکرد آنها به «آموزش» تقلیل یافته و این آموزش نیز بهطور مطلوبی انجام نمیشود. او تاریخ محلی را از دهه چهل به بعد مورد توجه پژوهشگران دانسته و معتقد است که تعداد پژوهشهای روشمند درباره سیستانوبلوچستان نسبت به دیگر استانها کمتر است و کیفیت آنها نیز در سطح نازلی قرار دارد.
در زمینه تصحیح متون کهن، سیاسر به شخصیتهای برجستهای چون محمدتقی بهار و منوچهر ستوده اشاره کرده و از زحمات آنها قدردانی میکند. او همچنین به آثار ارزشمندی که توسط پژوهشگران غیر دانشگاهی منتشر شدهاند، اشاره میکند و نامهایی چون جواد محمدی خمک و غلامرضا عمرانی را به عنوان نمونههای بارز ذکر میکند.
سیاسر در ادامه به این نکته میپردازد که پژوهشهای جدی در این منطقه به دلیل عدم حمایت نهادهای فرهنگی مغفول ماندهاند و پژوهشگران مستقل که عمدتاً غیر دانشگاهی هستند، مورد بیمهری قرار میگیرند. او تأکید میکند که بهترین پژوهشها با هزینه شخصی پژوهندگان مستقل انجام و منتشر شدهاند.
او در پایان به موضوعات و خلأهای پژوهشی که محققان باید به آنها بپردازند، اشاره کرده و موضوعاتی چون تاریخ اجتماعی استان، مواجهه سنت و تجدد، و بررسی نهادهای سنتی را مطرح میکند. همچنین در مورد دو منبع مهم «تاریخ سیستان» و «هشت گفتار درباره باستانشناسی و تاریخ بلوچستان» میگوید که این منابع باید بهطور نقادانه مورد بررسی قرار گیرند و به نظر میرسد که نام کتاب دوم باید «باستانشناسی و تاریخ سیستانوبلوچستان» باشد.



