۵۰ سال در سکوت نوشتم؛ روزی تاریخ درباره ما قضاوت خواهد کرد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، سیدفرید قاسمی در دهمین نشست ایوار که به همت انجمن لرستانشناسی و موسسه مطالعات فرهنگ و رسانه برگزار شد، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان، سخنرانان و حاضران در این آیین، اظهار داشت: در طول سالهای فعالیت فرهنگی خود همواره سعی کردهام از ورود به عرصه سیاست و مناصب رسمی دوری کنم و کار فرهنگی و پژوهشی را در خلوت و دور از هیاهو ادامه دهم.
این نویسنده و پژوهشگر با اشاره به انتخاب آگاهانه مسیر زندگی خود بیان کرد که از پیش از ۲۰ سالگی تکلیفش را با خود مشخص کرده و دریافته است که اهل میز و ریاست نیست، زیرا چنین تمنایی ویژگیهایی دارد که خود را فاقد آنها میداند.
قاسمی با اشاره به برخی برداشتها و تفسیرهایی که در طول سالهای فعالیتش درباره او شکل گرفته است، افزود که مسئول تعبیر و تفسیر دیگران از خود نیست و بر این باور است که حقیقت عملکرد افراد در گذر زمان و با کنار رفتن پردهها روشن خواهد شد.
وی گفت: هیچگاه کینه کسی را به دل نگرفتم و با وجود آنکه گاه درباره فعالیتهایم برداشتهای متفاوتی مطرح شده، مسیر خود را بر پایه کار فرهنگی، مطالعه و پژوهش ادامه دادهام.
قاسمی تأکید کرد: کسی که سالها در خلوت کار کرده و بخش عمده عمر خود را صرف پژوهش و نوشتن کرده است، اهل سعایت، دشمنی و درگیری با دیگران نیست و ترجیح میدهد وقت خود را صرف کاری کند که برای جامعه مفید باشد.
وی با اشاره به اهمیت پژوهشهای بومی و شناخت مناطق مختلف لرستان گفت: وظیفه اهل فرهنگ تنها به یک شهر محدود نمیشود و باید شهرشناسی در همه نقاط استان مورد توجه قرار گیرد.
قاسمی بر ضرورت توجه به شهرشناسی لرستان تأکید کرد و افزود: شناخت دقیق شهرها و مناطق مختلف لرستان میتواند به تعمیق ایرانشناسی و در نهایت خدمت به توسعه کشور منجر شود.
وی با اشاره به تغییر جایگاه قاعده و استثنا در جامعه گفت: بخشی از گسترش استفاده از ابزارهای جدید و فناوریهای نوین نیز ناشی از برخی تنبلیهای عمومی است و اگر این ابزارها کارها را تسهیل نمیکردند، شاید استفاده گسترده از آنها شکل نمیگرفت.
این نویسنده و پژوهشگر با اشاره به گذر زمان و قضاوت آیندگان درباره آثار فرهنگی گفت: ارزش واقعی کارهای فرهنگی سالها پس از صاحبان آنها مشخص خواهد شد و شاید ۵۰ سال دیگر روشن شود که تلاشهای امروز چه تأثیری بر فرهنگ و جامعه گذاشته است.
مجید مبلغی، استاد دانشگاه، نیز در این جلسه با تأکید بر نقش تاریخی مطبوعات در شکلگیری حوزه عمومی و جامعه مدنی گفت: مطبوعات از زمان شکلگیری در ایران تاکنون، چراغ آگاهی جامعه بودهاند، اما آنچه در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته، آگاهی بر آگاهی و مطالعه انتقادی تاریخ و کارکرد مطبوعات است؛ ظرفیتی که استاد قاسمی در آثار خود به آن توجه ویژهای داشته است.
مبلغی با اشاره به جایگاه مطبوعات در تاریخ معاصر ایران اظهار کرد: مطبوعات از دوره قاجار که چراغ آگاهی در ایران افروخته شد، در شکلدهی به حوزه عمومی و جامعه مدنی نقش مهمی داشتهاند.
وی مطبوعات را یکی از جدیترین وجوه حوزه عمومی و جامعه مدنی دانست و افزود: جامعه مدنی در میانه عرصه عمومی و ساخت قدرت قرار دارد و مطبوعات نیز در این میان نقش ارتباطی و میانجیگرانه ایفا میکنند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: زبان مردم در عرصه عمومی، زبان نیازها، مطالبات و مقتضیات عمومی جامعه است و ساخت قدرت به دلیل برخورداری از نظم دیوانسالارانه و فنی، همواره به آسانی نمیتواند به این زبان دسترسی پیدا کند.
از این رو، یکی از مهمترین کارکردهای مطبوعات، گردآوری، تألیف، تنظیم و سازماندهی این مطالبات و انتقال آنها به ساخت قدرت است.
مبلغی گفت: مطبوعات تنها زبان جامعه را به قدرت منتقل نمیکنند، بلکه زبان فنی دولت و سیاستگذاری را نیز برای مردم قابل فهم میکنند و به جامعه امکان میدهند دریابد چه موضوعاتی در دستور کار سیاستگذاران قرار دارد و چه تصمیمهایی در ساختار قدرت اتخاذ میشود.
وی با بیان اینکه مطبوعات در میانه جامعه و دولت قرار گرفتهاند، افزود: مطبوعات زبانگردان عرصه اجتماعی و سیاسی و میانجی جامعه و دولت هستند و زمینه را برای مشارکت، همفهمی، دگرفهمی و تبدیل مسائل اجتماعی به موضوعات قابل سیاستگذاری فراهم میکنند.
این استاد دانشگاه مطبوعات را سرمایه در گردش آگاهی جامعه توصیف کرد و گفت: از زمانی که مطبوعات در ایران شکل گرفتند، لایه تازهای از آگاهی بر فراز شیوه بودن و اندیشیدن مشترک ایرانیان شکل گرفت و مطبوعات به چراغ آگاهی جامعه تبدیل شدند.
مبلغی در ادامه با اشاره به وضعیت مطالعات تاریخی درباره مطبوعات در ایران اظهار کرد: اگرچه ایران در مقایسه با بسیاری از جوامع مشابه، در شکلگیری و گسترش مطبوعات چندان دست و پا بسته نبوده و مطبوعات در ایران نسبتاً زود آغاز به کار کردهاند، اما در حوزه آگاهی بر آگاهی مطبوعات با کاستی جدی مواجه بودهایم.
وی افزود: ما توانستهایم آگاهی از جنس مطبوعات را در جامعه گسترش دهیم، اما آگاهی درباره خود مطبوعات، تاریخ، کارکرد و تأثیر آنها کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
مبلغی با اشاره به تجربه برخی کشورها، بهویژه فرانسه، در زمینه تاریخنگاری و مطالعات انتقادی مطبوعات گفت: در برخی کشورها فصل جدی و گستردهای از مطالعه و پژوهش درباره مطبوعات شکل گرفته و باروریهای فراوانی از این مطالعات به وجود آمده است.
در واقع، درخت تناور مطبوعات را نباید فقط در خود این درخت جستوجو کرد، بلکه باید به آبیاری فکری و پژوهشی آن نیز توجه داشت.
وی در ادامه، توجه استاد قاسمی به این حوزه را از ویژگیهای برجسته آثار او دانست و اظهار کرد: استاد قاسمی ظرفیت کمتر مورد توجه قرار گرفته آگاهی بر آگاهی مطبوعات را دریافت و به آن پرداخته است؛ یعنی مطبوعات را نه فقط به عنوان یک پدیده، بلکه به مثابه موضوعی شایسته مطالعه و پژوهش درجه دوم مورد بررسی قرار داده است.
مبلغی افزود: استاد قاسمی را میتوان آگاهینگار آگاهی ما دانست؛ کسی که در نگرش و کاوشگری خود، زمینهای برای شناخت آگاهی و حافظه مطبوعاتی جامعه فراهم کرده است.
وی با اشاره به مفهوم حافظه مطبوعاتی در آثار استاد قاسمی گفت: توجه به حافظه مطبوعاتی از این منظر اهمیت دارد که مطالعه و بازخوانی گذشته مطبوعات میتواند بخشی از خودآگاهی جامعه را شکل دهد و به ارتقای فهم ما از تجربه تاریخی و اجتماعیمان کمک کند.
محمد حنیف، نویسنده و داستاننویس، سیدفرید قاسمی را از چهرههای اثرگذار فرهنگ، پژوهش و مطبوعات کشور دانست و گفت: بیش از سه دهه آشنایی با این پژوهشگر، نشان میدهد که بخش مهمی از اعتبار فرهنگی او حاصل دانش، ارتباط گسترده با اهالی فرهنگ و تلاش مستمر برای حفظ میراث مکتوب و رسانهای کشور است.
حنیف گفت: در طول سالهای آشنایی با قاسمی، جایگاه ویژه او را در میان نویسندگان، پژوهشگران، روزنامهنگاران و مدیران فرهنگی کشور مشاهده کردهام.
وی افزود: قاسمی علاوه بر دانش تخصصی در حوزه مطبوعات، با فرهنگ عامه و مسائل فرهنگی جامعه نیز آشنایی عمیقی دارد و بخش قابل توجهی از فعالیتهای خود را به گردآوری، ثبت و معرفی میراث مطبوعاتی و فرهنگی ایران اختصاص داده است.
این نویسنده با اشاره به خاطراتی از همکاری و دیدارهای خود با قاسمی گفت: در موقعیتهای مختلف شاهد احترام و جایگاه ویژهای بودهام که چهرههای فرهنگی و مدیران کشور برای او قائل بودهاند و این موضوع نشاندهنده اعتبار علمی و حرفهای این پژوهشگر است.
حنیف ادامه داد: یکی از ویژگیهای ارزشمند قاسمی ارتباط با طیفهای مختلف فکری و فرهنگی است و او در طول سالهای فعالیت خود تلاش کرده است میان اهالی فرهنگ، پژوهشگران و صاحبان اندیشه ارتباط برقرار کند.
وی با اشاره به نقش قاسمی در معرفی تاریخ مطبوعات و فرهنگ لرستان اظهار کرد: فعالیتهای او تنها به تهران و حوزه ملی محدود نشده و همواره نسبت به زادگاه خود و معرفی ظرفیتهای فرهنگی لرستان دغدغه داشته است.
این نویسنده و داستاننویس لرستانی گفت: قاسمی از جمله چهرههایی است که بخش مهمی از عمر خود را صرف پژوهش، کتابپژوهی، روزنامهنگاری و حفظ میراث مکتوب کرده و آثار و فعالیتهای او برای نسلهای آینده قابل استفاده خواهد بود.
محمد حنیف در بخش دیگری از صحبتهای خود با بیان طنز گفت سیدفرید قاسمی اشکالاتی هم دارد یکی آنکه زمانه خود را برای کسب درجات عالی نمیشناسد، دیگری آنکه با اینکه آشنای همه است از این آشناییها نمدی نبافته که دنبال ارتقاء باشد یا به جای نقش بازی کردن و تقلید راه فرهنگ و سختکوشی را در پی گرفته و از این راه نتوانسته کیسهای برای خود بدوزد!
محمدجعفر محمدزاده، نویسنده و پژوهشگر، نیز در این جلسه زبان و جغرافیای ایران را دو عامل مهم حفظ هویت و فرهنگ ایرانی دانست و تأکید کرد: آثار و نوشتههای سیدفرید قاسمی خود گویای جایگاه فرهنگی و پژوهشی این چهره ماندگار است.
محمدزاده با اشاره به اینکه برای شناخت اندیشههای یک نویسنده باید به کلمات و نوشتههای او رجوع کرد، گفت: درباره سیدفرید قاسمی نیازی به تعریف و تمجید نیست، چرا که او طی پنج دهه فعالیت فرهنگی با آثار خود نشان داده است که چه جایگاهی در عرصه فرهنگ و پژوهش دارد.
وی با اشاره به مفهوم زبان هستی اظهار کرد: در فرهنگ ایرانی و نگاه دینی، هستی از دو ساحت گیتی و مینو تشکیل شده است؛ دو ساحتی که از یکدیگر جدا نیستند و در پیوند با یکدیگر معنا پیدا میکنند.
این نویسنده و پژوهشگر، شاهنامه را نمونهای از پیوند گیتی و مینو در فرهنگ ایرانی دانست و با اشاره به شخصیتهای اسطورهای آن گفت: در داستان رستم، سیمرغ، زال و کوه قاف، عناصر مینوی و گیتی در هم میآمیزند تا تداوم فرهنگ و هویت ایرانی را نشان دهند.
محمدزاده درباره شخصیت زال در شاهنامه نیز گفت: نبودن روایت مشخصی از مرگ زال را میتوان از منظر نمادشناختی مورد توجه قرار داد، چرا که زال نماد دانایی و پهلوانی است و در فرهنگ ایرانی دانایی و پهلوانی مفاهیمی نیستند که با مرگ یک فرد از میان بروند.
وی همچنین با اشاره به مفهوم واژه و کلمه، زبان را ابزاری برای آشکار شدن اندیشه انسان دانست و افزود: هیچ چیزی مانند کلمه نمیتواند اندیشه انسان را آشکار کند. از این منظر، برای شناخت اندیشههای سیدفرید قاسمی نیز باید به کلمات و نوشتههای او رجوع کرد.
محمدزاده در بخش دیگری از سخنان خود به برگزاری دهمین نشست ایوار اشاره کرد و گفت: این نشستها در ابتدا با هدف پرداختن به موضوعاتی مانند دانشنامه یا فرهنگ لرستان شکل گرفت، اما در ادامه قالب نشست ایوار را پیدا کرد و هر بار به یکی از شخصیتها یا آثار فرهنگی لرستان، زاگرس و گاه دیگر مناطق ایران اختصاص یافت.
وی افزود: کتاب ایوار نیز گزارشی از نشستهای پیشین ایوار و مجموعهای از مقالات درباره فرهنگ، تاریخ، جغرافیا، شعر، شخصیتها و کتابهای لرستان است و در هر دوره تلاش شده است یکی از چهرههای فرهنگی و مفاخر این حوزه مورد توجه قرار گیرد.
محمدزاده با بیان اینکه محور اصلی نشستهای ایوار کتابها و اشخاص هستند، ادامه داد که هر دو موضوع از عناصر مهم فرهنگ و حافظه تاریخی جامعه به شمار میروند و این مسیر باید در آینده نیز ادامه پیدا کند.
این نویسنده و پژوهشگر با تأکید بر نقش جغرافیا و زبان در حفظ هویت ایران، گفت: دو عامل مهم ایران را در طول تاریخ حفظ کردهاند؛ یکی جغرافیای ایران و دیگری کلمه و زبان.
ساسان والیزاده، نویسنده، پژوهشگر و گردآورنده کتابهای ایوار و فریدشناخت، نیز در این جلسه با اشاره به ابعاد گسترده فعالیتهای فرهنگی و رسانهای استاد قاسمی، وی را شخصیتی فراتر از عنوانهای روزنامهنگار، سردبیر، مدیرمسئول و پژوهشگر توصیف کرد.



