نسل «زد»؛ مخاطب فعال و تأثیرگذار سینما!

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، در نشستی که با حضور جمعی از مدیران، استادان و پژوهشگران برگزار شد، روحالله حسینی، معاون توسعه فناوری و مطالعات سینمایی، با تأکید بر اهمیت آمار در سیاستگذاری و تصمیمگیری مؤثر در حوزه سینما بیان کرد: آمار تنها یک موضوع فنی و حسابداری نیست، بلکه یکی از ارکان اصلی تصمیمگیری و تصمیمسازی به شمار میرود.
وی در خصوص شاخصهای موفقیت در سینمای ایران گفت: زمانی که درباره رونق یا رکود سینما صحبت میکنیم، این مفاهیم باید بر اساس شاخصهایی مانند میزان فروش گیشه، تعداد مخاطبان و حجم تولیدات سینمایی ارزیابی شوند و بدون توجه به دادههای آماری نمیتوان به تحلیل دقیقی از وضعیت سینما دست یافت.
حسینی آمار را «زبان مشترک تصمیمگیری» دانست و افزود: آمار امکان مقایسه عملکرد نهادها و سازمانهای سینمایی و همچنین مقایسه سینمای ایران با دیگر کشورها را فراهم میآورد. معاون توسعه فناوری و مطالعات سینمایی با اشاره به گزارش «فوکوس؛ روندهای بازار جهانی فیلم» تأکید کرد: این گزارشها با ارائه اطلاعاتی درباره تولید فیلم، فروش گیشه و تعداد مخاطبان، تصویری از روندهای سینمای جهانی ارائه میدهند و امکان مقایسه جایگاه سینمای ایران با سایر کشورها را فراهم میسازند؛ زیرا بدون مقایسه مبتنی بر دادههای دقیق، ارزیابی وضعیت سینما ممکن نیست.
حسینی همچنین پاسخگویی و شفافیت را از دیگر کارکردهای مهم آمار برشمرد و گفت: آمار میتواند ابزاری برای پاسخگو کردن مدیران و یکی از ابزارهای دموکراسی باشد و امکان ارزیابی عملکردها را بدون ورود به مجادلات و جنجالهای غیرضروری فراهم کند. وی ابراز امیدواری کرد که برگزاری این برنامه زمینهساز تعریف و اجرای یک نظام جامع آماری در سازمان سینمایی باشد.
حسین یزدانشناس، مدیرکل دفتر مطالعات و دانش سینمایی، نیز به اهمیت مطالعات مخاطب در شناخت وضعیت سینمای ایران اشاره کرد و گفت: مطالعات مخاطب در ایران نسبت به سایر حوزههای مطالعات سینمایی بسیار محدود است. این در حالی است که بخش عمده پژوهشهای انجامشده نیز کمّی بوده و مطالعات کیفی و ترکیبی سهم بسیار کمتری دارند.
یزدانشناس با مرور آمار مخاطبان سینما در سه سال گذشته به کاهش چشمگیر مخاطب در سال جاری اشاره کرد و تأکید نمود: وظیفه دفتر مطالعات این است که دلایل این تغییرات را بررسی کند؛ چراکه مطالعات دقیق، از جمله مطالعات مخاطب میتواند در تعیین وضعیت صنعت سینما مؤثر باشد و در صورت اجرای صحیح، بسیاری از جهتگیریها و تصمیمهای سینماگران و مدیران را اصلاح کند.
مدیرکل دفتر مطالعات و دانش سینمایی درباره کتاب «سینمای ایران و نسل زد» که بر اساس پژوهشی با عنوان «خوانش نسل زد از فیلمهای چهلوسومین دوره جشنواره فیلم فجر» توسط انتشارات بنیاد سینمایی فارابی منتشر شده است، گفت: این مطالعه با هدف شناخت نگاه و ادراک نسل زد نسبت به سینما انجام شده است؛ نسلی که با اینترنت و تلفن هوشمند بزرگ شده و به همین دلیل دریافت متفاوتی از محیط پیرامون خود از جمله فیلم و سینما دارد.
وی با اشاره به فرآیند اجرای این پژوهش عنوان کرد: در این پژوهش، ۱۲ فیلم از میان آثار چهلوسومین جشنواره فیلم فجر انتخاب و برای گروهی از جوانان نسل زد با تنوع جنسیتی، جغرافیایی، شغلی و تحصیلی در موزه سینما نمایش داده شد. همچنین پس از هر نمایش، جلسات گروه کانونی برگزار و در نهایت گفتوگوهای ضبط، پیادهسازی و کدگذاری شد.
یزدانشناس با اشاره به همکاری سازمان سینمایی، وزارت ورزش و جوانان، موزه سینما و بنیاد سینمایی فارابی خاطرنشان کرد: حاصل این همکاری، گزارشی پژوهشی بود که به کتاب تبدیل شده و علاوه بر آن، شش مقاله علمی ـ پژوهشی نیز از این طرح استخراج شده که در مرحله داوری قرار دارد. وی این تجربه را نمونهای کمسابقه از مطالعه مخاطب در سینمای ایران عنوان کرد.
سالار کاشانی، محقق و عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، نیز با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر به نیازهای واقعی مخاطبان نسل زد گفت: سبک زندگی این نسل با نسلهای پیشین تفاوتهای جدی دارد و فضای مجازی برای آنان بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره است. وی افزود: اعضای نسل زد از بدو تولد با فضای مجازی مواجه بودهاند و از سواد رسانهای و نگاهی جهانشمولتر برخوردارند؛ بنابراین سیاستگذاری فرهنگی و فیلمسازی برای این گروه سنی نیازمند شناخت دقیقتر شیوه مواجهه آنان با آثار فرهنگی است.
این استاد دانشگاه با اشاره به نتایج گفتوگوهای انجامشده با طیف متنوعی از مخاطبان نسل زد درباره فیلمهای جشنواره چهلوسوم فیلم فجر افزود: خوانش این نسل از فیلمها در بسیاری موارد با پیام و هدفی که از سوی سیاستگذاران یا نهادهای سرمایهگذار دنبال شده، تفاوت بنیادین دارد. کاشانی تأکید کرد: مخاطب نسل زد دیگر مخاطبی منفعل نیست، بلکه با عناصر فیلم وارد گفتوگو و مذاکره میشود و آنها را بر اساس تجربه و نگاه شخصی خود تحلیل میکند.
وی یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش را تغییر نگاه نسل زد به مفهوم قهرمان، روایتهای دوگانه و کلیشههای فرهنگی عنوان کرد و افزود: بسیاری از قهرمانانی که در فیلمهای مورد بررسی ارائه شدهاند، از سوی این نسل باورپذیر تلقی نمیشوند؛ زیرا مخاطب جوان احساس میکند این شخصیتها بیش از آنکه انسانی و ملموس باشند، نماینده یک ایدئولوژی بزرگنماییشده هستند.
کاشانی با اشاره به نگاه خاص نسل زد به ماهیت زندگی اظهار کرد: نسل زد به روایتهای مطلق درباره خیر و شر نیز با تردید نگاه میکند و در مقایسه با نسلهای گذشته، نگرشی خاکستریتر و نسبیگرا دارد و تجربه زیسته خود را معیار مهمی برای تفسیر آثار قرار میدهد. به گفته وی، این نسل در برابر پیامهایی که آنها را تبلیغاتی یا پروپاگاندا تلقی کند، مقاومت نشان میدهد و از همین رو، در سیاستگذاری فرهنگی و حمایت از تولید آثار سینمایی باید پیش از ساخت فیلم، مخاطبسنجی و امکان برقراری ارتباط واقعی اثر با مخاطب مورد توجه قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: در فیلمسازی برای نسل زد، دیگر استفاده از تیپها و کلیشههای رایج پاسخگو نیست و این مخاطب با نگاهی انتقادی، هم محتوا و هم فرم آثار را ارزیابی میکند. در بخش دیگری از این مراسم، از مترجمان مجموعه «فوکوس ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶» تقدیر به عمل آمد و در پایان از سه کتاب «سینمای ایران و نسل زد؛ مطالعهای درباره خوانش نسل زد از فیلمهای چهلوسومین دوره جشنواره فیلم فجر»، «فوکوس ۲۰۲۵ روندهای بازار جهانی فیلم» و «فوکوس ۲۰۲۶ روندهای بازار جهانی فیلم» رونمایی شد.



