شگفتی و ارزشهای زندگی: نگاهی نو به احساسات انسانی

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، مارک ورنون در کتاب «زندگی خوب: ۳۰ گام فلسفی برای کمال بخشیدن به هنر زیستن»، ترجمه پژمان طهرانیان (فرهنگ نشر نو)، سوالی را مطرح میکند که چگونه واقعیتی که برای یک فرد عادی عادی به نظر میرسد، میتواند برای شخص دیگری فوقالعاده باشد؟ او به این نکته اشاره میکند که چرا یک دانه شن برای من تنها یک ذره سیلیسیوم است، در حالی که در نظر ویلیام بلیک، شاعر، بازتاب بلورین آن تصوری از جهان را در خود دارد؟ ورنون معتقد است که به باور ویلیام جیمز، فیلسوف آمریکایی، این تفاوت ناشی از محدودیتهای فردی ماست.
او به نمونهای اشاره میکند که در زمان عاشق شدن، تمام جهان در برابر چشمان ما روشنایی میگیرد. جیمز میگوید: «این بصیرت والاتر در مورد ارزش درونی آنچه پیشتر تنها در شکل بیروح بیرونیاش درمییافتیم، اغلب ناگهان در فرد پدیدار میشود و این لحظه، نقطه عطفی در تاریخ زندگی او رقم میزند.» این بینش بدون مقدمهای است که عشق در یک نگاه ایجاد میکند و شگفتی نیز به همین شکل است.
مارک ورنون ادامه میدهد که تفاوت میان شخصی که به سوی درختی میدود تا آن را در آغوش بگیرد و شخص دیگری که به بررسی تنه درخت میپردازد تا ببیند چگونه میتواند آن را قطع کند، ناشی از تفاوت در انبوه خاطرات، نیازها و اهداف آن افراد است. جیمز بر این باور بود که به جای قضاوت درباره دیگران، باید به آنچه شگفتی آنها را برمیانگیزد احترام بگذاریم و ناتوانی ما در احترام به احساسات دیگران را «نابینایی نوع بشر» مینامد. این آفتی است که برطرف کردن آن دشوار نیست.
کافی است سگی را تماشا کنیم که از پیدا کردن یک استخوان شادمان میشود تا دریابیم که «ویژگی همگانی موجودات ذیشعور در آن چیزی نیست که مهم و ارزشمند مییابند، بلکه در این واقعیت است که آن چیز مهم و ارزشمند را در دنیای اطرافشان مییابند.» به باور جیمز، شگفتی حسی نیست که تنها در انحصار عارفان و خیالپردازان باشد. او به والت ویتمن، شاعر مشهور آمریکایی، اشاره میکند که اتوبوس و قایق مسافری را به همان اندازه شورانگیز مییافت که ویلیام وردزورث قلههای کوهها را.
بنابراین، آنچه به آن نیاز داریم، توجه و تعمق است. «هنگامی که ویتمن سوار بر قایق مسافری از بروکلین به منهتن میرفت، در نظر میآورد که امواجی که از زیرش عبور میکنند، از هزاران سال پیش به همین شکل بالا و پایین میروند و تا هزاران سال پس از عبور قایق او نیز ادامه خواهند داشت.» اینگونه است که فضیلت شگفتی و توانایی حوصله به خرج دادن شکل میگیرد.
به گفته جیمز، شخصی که فرصت نگاه کردن را از خود دریغ میکند و مدام حواسش از جایی به جای دیگر میرود، «ارزش هیچ ساعتی» را درنمییابد. فردی مانند ویتمن در زندگی روزمره و در جریان عملی زندگی به خود فرصت میدهد تا خوب نگاه کند و عمیق بیندیشد. ورنون مینویسد: «شگفتی یعنی توانایی تجربه یک کیفیت زمانی مشخص، گرچه دستیابی به آن نیازمند زمان است. شگفتی یعنی اجازه دادن به اینکه مزاحمتهای ملالتبار جهان از سر راهمان برداشته شوند یا زمانی را صرف انتظار برای لحظاتی کنیم که در آنها احساس شگفتی آشکار میشود.» جیمز بر این باور بود که احساس شگفتی پیوند نزدیکی با ارزش زندگی دارد.



