«ایران باستان»، روزنامهای با قیمت تنها ده شاهی

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، هفتادویکمین شماره مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به مناسبت ۲۵ شهریور، سالروز درگذشت عبدالرحمن سیفآزاد، به معرفی روزنامه «ایران باستان» اختصاص یافته است. این نشریه با هدف آشنا کردن مخاطبان خارج از کشور، به ویژه ایرانیان و پارسیان مقیم هند، منتشر میشد. مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به معرفی آثار شاخص، ارزشمند و کمتر شناختهشده موجود در مخازن سازمان میپردازد و در هر شماره یکی از منابع برجسته این گنجینه را به پژوهشگران و علاقهمندان معرفی میکند.
شماره هفتادویکم این مجموعه به معرفی روزنامه «ایران باستان» اختصاص دارد که از نظر کیفیت کاغذ، چاپ و تصاویر، در زمره مطبوعات نفیس دوره پهلوی اول قرار میگیرد. عبدالرحمن سیفآزاد، زاده سال ۱۲۶۱، فعال سیاسی، روزنامهنگار و ادیب ایرانی بود که در طول زندگی خود در ایران، آلمان و هند فعالیت کرد و به عنوان یکی از حامیان آلمان شناخته میشد. او در اواخر جنگ جهانی اول جان شماری از افسران عالیرتبه، یک پزشک و چند سرباز آلمانی، اتریشی و مجارستانی را نجات داد و به پاس این اقدام، نشانهای مختلفی از جمله «نشان درجه صلیب اکلمن» و «نشان شجاعت» دریافت کرد.
شهرت ادبی و روزنامهنگاری سیفآزاد بیشتر با انتشار روزنامههای نفیس «آزادی شرق»، «صنایع آلمان و شرق» و «ایران باستان» در ایران و آلمان و همچنین روزنامه «سالار هند» در هند مرتبط است. او همچنین آثار ادبی، از جمله نخستین ویراست دیوان ابوالقاسم عارف قزوینی را در آلمان و سپس در ایران منتشر کرد. ویتبرت فنبلوشر، دیپلمات آلمانی، سیفآزاد را فردی توانا و فعال توصیف کرده و به ارتباطات او با مأموران ارشد امنیتی آلمان اشاره کرده است.
اسناد متعددی از سالهای پس از جنگ جهانی اول وجود دارد که به ارتباطات سیفآزاد برای همکاری با آلمان و فعالیتهای ضد بریتانیا اشاره میکند. گزارشهای توصیفی و تحلیلی درباره فعالیتهای او در روزنامه «آزادی شرق» نشاندهنده توجه مقامات بریتانیا به او و همکارانش در آلمان، ایران، ترکیه، مصر و هند است. سیفآزاد بخش عمدهای از دوره میان دو جنگ جهانی را در ایران گذراند و در آستانه جنگ جهانی دوم نیز در هند مستقر بود. گزارشها نشان میدهد که او از طریق کنسولگریهای آلمان در هند، خود را برای ایفای نقشی تازه به نفع آلمان آماده میکرد.
فعالیتهای سیفآزاد در هند تحت نظر جاسوسان بریتانیا قرار داشت و گزارشهای منظمی از فعالیتهای سیاسی و تبلیغاتی او به لندن ارسال میشد. او در اوایل سال ۱۹۴۲ به دست نیروهای بریتانیا در هند بازداشت شد و پس از چهار سال به دلیل وخامت وضعیت جسمیاش در سال ۱۹۴۶ آزاد گردید. پس از بازگشت به ایران، سیفآزاد به فعالیتهای ادبی و روزنامهنگاری پرداخت و از سیاست کنارهگیری کرد، اما تلاش برای نفوذ اجتماعی در میان نخبگان سیاسی را ادامه داد.
سیفآزاد در سالهای پایانی عمر خود به نوشتن مطالب و انتشار کشکولهای ادبی پرداخت و آنها را به رجال سیاسی و افراد متمول میفروخت. او در نهایت با کمک دوست قدیمیاش، علی اتحادیه، در دو اتاق از منزل او در خیابان وصال تهران ساکن شد و در ۲۵ شهریور ۱۳۵۰ در تهران درگذشت. نخستین شماره روزنامه «ایران باستان» در تاریخ یکم بهمن ۱۳۱۱ در تهران منتشر شد. این روزنامه سیاسی، اقتصادی و مصور، با هدف معرفی ایران به مخاطبان خارج از کشور و به ویژه پارسیان مقیم هند منتشر میشد.
دفتر روزنامه «ایران باستان» در خیابان لالهزار تهران قرار داشت و بهای اشتراک سالانه آن در تهران ۵۰ ریال و در خارج از کشور ۵ دلار بود. این نشریه بهصورت هفتگی و با کاغذی نفیس منتشر میشد و گراورهای آن بیشتر به پیشرفتهای آلمان نازی اختصاص داشت. سیفآزاد همواره تلاش میکرد تا روزنامه «ایران باستان» با ظاهری مشابه روزنامههای آلمانی به چاپ برسد و بخش عمدهای از کلیشههای آن از آلمان به ایران ارسال میشد.
دوره نخست انتشار روزنامه «ایران باستان» سه سال ادامه یافت و این نشریه تا اسفند ۱۳۱۴ منتشر شد. پس از آن سیفآزاد به اروپا رفت و پس از شهریور ۱۳۲۰ به ایران بازگشت. در سال ۱۳۲۶، او بار دیگر انتشار «ایران باستان» را آغاز کرد. مندرجات این روزنامه شامل شرحهای نوشتهشده زیر عکسها، ترجمهها و مقالههای مختلف بود. مقالههای روزنامه به موضوعات اجتماعی، ورزشی و دیگر مسائل روز میپرداخت و رسالههایی نیز در آن منتشر میشد.
ویژهنامهای درباره آیین گشایش و جشن هزارمین سال فردوسی نیز در شمارههای ۱۸ تا ۲۱ این نشریه منتشر شد که سندی مطبوعاتی از چگونگی برگزاری این رویداد فرهنگی به شمار میرود. روزنامه «ایران باستان» با شماره مدرک ۱۰۱۱۵۸۷ در مخزن پیایندهای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری میشود و در دسترس پژوهشگران قرار دارد.



