
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، در نیمه دوم سال گذشته، کتابی با عنوان «بوستان به مثابه سیاستنامه» نوشته جویا جهانبخش توسط پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در اصفهان منتشر شد. من که از طریق کانال تالار آینه از انتشار این کتاب مطلع شده بودم، به محض انتشار آن، با نویسنده محترم آقای جویا جهانبخش تماس گرفتم و از ایشان خواستم که یک نسخه از کتاب را برای معرفی در مطبوعات برای ما ارسال کنند. استاد جهانبخش نیز با کمال محبت، یک نسخه از این کتاب را برای من ارسال کردند.
نویسنده در این کتاب بیان میکند که بوستان سعدی به عنوان یک رساله سیاسی و مهمترین اثر سیاسی این شاعر بزرگ شناخته میشود و سعی دارد نشان دهد که این اثر ماندگار سعدی، مشابه آثار دیگری چون سیرالملوکها و نصیحتالملوکها و سیاستنامهها قرار میگیرد. روش سیاستورزی سعدی شامل مصلحتاندیشی، واقعبینی، نوعی محافظهکاری و عملگرایی است. سعدی یکی از شاعران و اندیشمندان بزرگ و بحثبرانگیز فارسی است که درباره او نظرات متفاوتی وجود دارد. برای آشنایی با برخی از این مباحث، میتوان به کتاب «جدال با سعدی در عصر تجدد» نوشته کامیار عابدی مراجعه کرد که به بررسی دیدگاههای مختلف درباره سعدی میپردازد.
این کتاب به جمعآوری نظرات متضاد معاصران درباره سعدی پرداخته است، از جمله کسانی که او را بزرگترین سخنور فارسی و مهمترین ادیب و شاعر ایرانی میدانند و همچنین افرادی که معتقدند سعدی مصلحتاندیشی نان به نرخ روز خور بود و به نوعی منشی ماکیاولیستی را توصیه میکرد. محمدعلی فروغی، سیاستمدار و دانشمند معاصر، یکی از مهمترین پژوهشگران است که سعدی را به فارسیزبانان معاصر معرفی کرد و تصحیحی جامع و انتقادی از کلیات سعدی ارائه داد که بسیاری از فارسیزبانان آثار او را با تصحیح او مطالعه کردهاند. سایت گنجور نیز از تصحیح محمدعلی فروغی استفاده میکند و به همین دلیل، خوانندگان سعدی در این سایت به نوعی مدیون تلاشهای او هستند.
جالب است که نگاه به میراث سعدی در عصر جدید بحثبرانگیز است و کارنامه محمدعلی فروغی نیز تحت ارزیابیهای متفاوتی قرار گرفته است. ایرانیان از گروهها و جریانهای مختلف سیاسی و عقیدتی نظرات گوناگونی درباره کار و کردار سیاسی فروغی دارند. برخی او را سیاستورزی خردمند و فرهیخته میدانند و برخی دیگر او را خدمتکار گوش به فرمان رضاشاه و حتی فراماسونری مرموز قلمداد میکنند. این دیدگاههای منفی تنها از سوی طرفداران افراطی حاکمیت فعلی نیست، بلکه برخی پژوهشگران تاریخ معاصر نیز نظرات تندی درباره فروغی دارند. به عنوان مثال، کتاب «سیرت فروغی» نوشته ناصرالدین پروین به بررسی نقاط ضعف زندگی فروغی میپردازد و او را همدست اشتباهات رضاشاه معرفی میکند.
با این حال، نقاط ضعف فروغی در مقایسه با بسیاری از سیاستمداران معاصر ایران ناچیز و قابل اغماض است. این موضوع به معنای نقدناپذیری او نیست، بلکه بر لزوم انصاف در تحقیق و پژوهش تأکید دارد. مطابق با دیدگاه نگارنده، محمدعلی فروغی سیاستمداری در چارچوبهای مطلوب سیاستورزی سعدی بود. اگر در روزگار ما تنها یک سیاستمدار مطابق الگوهای سعدی محقق شود، آن سیاستمدار بدون شک محمدعلی فروغی است. او سیاستمداری مصلحتاندیش، واقعبین و عملگرا بود و انتقادهایی که به سعدی میشود، به او نیز وارد است. او اهل مذاکره و مماشات بود و در مواقعی که گفتوگو به نتیجه نمیرسید، به تسلیم و رضا تن میداد. به همین دلیل، چنین شخصیتی ممکن است چندان مورد پسند جوانان انقلابی یا حتی پیران اصولگرا نباشد.
مهم این است که نام سعدی و فروغی بر تارک فرهنگ و زبان فارسی حک شده است، به عنوان نویسندگانی چیرهدست و فرهیخته که آثار جاودانهای در گنجینه ادب و فرهنگ فارسی به یادگار گذاشتهاند.



