رازهای صعود صفویه به قدرت: چرایی و چگونگی آن

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، کتاب «زمینههای سیاسی مذهبی استقرار نخستین دولت شیعه در ایران» تألیف امیرتیمور رفیعی از سوی انتشارات سروش به چاپ رسید. این اثر پژوهشی عمیق، با استناد به منابع تاریخی معتبر، به تحلیل فرآیندها و تحولات سیاسی، اجتماعی و مذهبی میپردازد که منجر به ظهور دولت صفویان در ایران گردید. کتاب به بررسی سیر شکلگیری اندیشه و فرهنگ شیعی از قرون اولیه اسلامی تا قرون هشتم و نهم هجری میپردازد و نقش مهاجرت علویان، تلاشهای علمی و تبلیغی عالمان شیعه و تحولات سیاسی پس از سقوط خلافت عباسی را در گسترش تشیع در ایران مورد بررسی قرار میدهد.
نویسنده نشان میدهد که چگونه با ظهور جریانهای صوفی شیعی و حمایت برخی فرمانروایان محلی، بستر اجتماعی و فکری لازم برای استقرار مذهب تشیع فراهم شد و در نهایت، شاه اسماعیل صفوی توانست نخستین دولت شیعی اثنی عشری را در ایران تأسیس کند. امیرتیمور رفیعی، استاد دانشگاه و متخصص تاریخ دوره تیموریان، دارای چهار عنوان کتاب و شصت عنوان مقاله علمی منتشر شده است که نتیجه بیش از ۳۰ سال تدریس و پژوهش در حوزه تاریخ ایران میباشد. این کتاب به شناخت تاریخ تشیع در ایران در دوره میانی و چگونگی شکلگیری نخستین دولت شیعه در آن زمان میپردازد.
در بخشی از کتاب تحت عنوان «نقش امیر چوپان در تحکیم قدرت ایلخانان» آمده است: «امیر چوپان یکی از امیران بزرگ مغول بود که نقش مهمی در تحکیم حکومت ایلخان ابوسعید ایفا کرد. او در زمان ایلخانان پیشین، فرماندهای شجاع و سیاستمداری بزرگ بود که تواناییهای خود را در عرصههای مختلف به اثبات رسانده بود. به همین دلیل، در زمان حکومت ابوسعید، با توجه به سن کم او، به عنوان فرمانروای واقعی مملکت شناخته شد و با نهایت قدرت کشور را اداره کرد. وی در سرکوب شورشهای داخلی و تجاوز حکمرانان خارجی به عنوان یکی از عوامل اصلی عمل کرد و به دلیل تلاشهای بارز خود در موقعیتهای حساس سیاسی و نظامی، بسیار مورد توجه قرار گرفت.
تاریخ نشان میدهد که در تمام ادوار، حضور افراد بانفوذ در دستگاه حکومتی بر روند حوادث تأثیرگذار بوده است. به جرات میتوان گفت که گاهی سرنوشت یک سلسله یا دوران پادشاهی به واسطه حضور آنان دستخوش تحولات عظیمی شده است. ایلخانان نیز از این قاعده مستثنی نبودند و نام امیر چوپان بارها در حکومت پادشاهان مختلف ایلخانی به چشم میخورد. میتوان گفت امیر چوپان از جمله افرادی بوده است که در ادوار مختلف حکمرانی ایلخانان، به ویژه در حکومت سلطان ابوسعید، نقش مؤثری ایفا کرده است. نفوذ وی در دوران حکومت ابوسعید به حدی بود که میتوان او را حکمران واقعی سلطنت دانست.
وضعیت بیثبات سیاسی – نظامی در دوران حکومت ابوسعید باعث شورش مخالفان داخلی و همچنین تجاوز حکمرانان خارجی شد که این دو عامل مهمترین تهدیدات در زمان حکومت ابوسعید به شمار میرفتند. امیر چوپان با شکست دادن تجاوز حکمرانان خارجی و سرکوب مخالفان، تأثیر زیادی در تحکیم حکومت ایلخانان داشت. تا مدتها مخالفان جرئت سرکشی یا طغیان در محدوده حکمرانی سلطان ابوسعید را نداشتند. پیروزیهای او و از بین بردن مخالفان، منزلت امیر چوپان را در نزد ابوسعید افزایش داد. در این زمان، امیر چوپان در اوج قدرت خود بود و تقسیم قدرت بین او و فرزندانش تا مدتها مانع نفوذ و طغیان متجاوزان شد.
با توجه به بررسیهای انجام شده در منابع عهد مغول و تیموری، به محل تولد و دوران قبل از ورود وی به عرصه سیاست اشارهای نشده است. در خصوص نسب او که به طور مختصر در برخی منابع بیان شده، به نظر میرسد قوم او شاخهای از اقوام ترک و مغول بودند که سلدوس سلدوز نامیده میشدند. جد بزرگ وی سورغان شیره نام داشت که به دلیل نجات چنگیز از اسارت قوم تایجیوت، مورد توجه چنگیزخان قرار گرفت و این امر زمینه نفوذ خاندان چوپانی در دستگاه حکومت ایلخانی را فراهم کرد.
حافظ ابرو در خصوص ویژگیهای شخصیتی و اقدامات امیر چوپان نوشته است که او خلق و خوی نیکویی داشت و مسلمانی بود که به اصول شرع اعتقاد داشت. او همواره بر انجام طاعات و عبادات اهتمام میورزید و هرگز شراب ننوشید. از وی آثار بسیاری برجای مانده است و ساختمانهای ساخته شده توسط او در مسیر مصر و شام هنوز پابرجاست. امیر چوپان با احیای کانال زبیده، آب را به مکه آورد که نتیجه آن افزایش آب و کاهش قیمت آن در زمان حج بود. این آب به قدری کافی و فراوان بود که در شهر سبزیجات به وفور کشت میشد.
کتاب «زمینههای سیاسی مذهبی استقرار نخستین دولت شیعه در ایران» نوشته امیرتیمور رفیعی و همکاری اسماعیل سخا در ۶۰۹ صفحه وزیری، با شمارگان ۳۰۰ نسخه توسط انتشارات سروش منتشر گردید.



