چگونه یک سریال پرطرفدار به خلق دهها کتاب منجر شد؟

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، چند روز پیش خبر فوت آر. جی. میت، بازیگر نقش پسر والتر وایت در سریال «بریکینگ بد» منتشر شد و این موضوع بار دیگر نام این سریال را بر سر زبانها انداخت. این سریال که سالهاست در صدر علاقهمندیهای مردم جهان قرار دارد، هنوز هم در میان نسل جوان محبوب است. درباره این سریال سالهاست بحث و گفتوگو شده و جذابیتهای آن بهویژه در رسانههای غربی بهطور دقیق بررسی شده است. اما هدف از نوشتن این یادداشت، مرور مجدد این مباحث نیست، بلکه نکتهای است که شاید کمتر به آن توجه شده و به نظر میرسد بسیار حائز اهمیت باشد: چگونگی تبدیل سریال «بریکینگ بد» به یک فرنچایز که به انتشار دهها کتاب منجر شده است.
اصطلاح فرنچایز (Franchise) به معنای «حق امتیاز» است و به این مفهوم اشاره دارد که یک کسب و کار تحت چتر یک برند شناختهشده و قویتر قرار میگیرد و در ازای حق امتیاز، بخشی از سود خود را به کسب و کار مادر پرداخت میکند. در واقع، با استفاده از روش فرنچایز، چندین شبکه کسب و کار با نام تجاری یکسان و شیوه مدیریت مشابه به فعالیت میپردازند. در صنعت سرگرمی، فرنچایز به مجموعهای از آثار و محصولات اطلاق میشود که حول یک جهان داستانی، شخصیتها یا برند مشترک شکل میگیرند و در رسانههای مختلف گسترش مییابند. از زمانی که شخصیتها در فیلمها به محبوبیت رسیدند، این مفهوم در دنیای سرگرمی به شکل تخصصیتری مطرح شد و به عنوان یکی از بازارهای جذاب کسب و کار شناخته شد.
تولید محصولات حول شخصیتهای محبوب نه تنها در میان مخاطبان طرفدار دارد، بلکه میتواند به سودآوری صاحبان کسب و کار در حوزه سرگرمی نیز منجر شود. این چرخه همچنان ادامه دارد و هر روز گسترش بیشتری پیدا میکند. به نظر میرسد ریشههای تاریخی این پدیده را میتوان در استفاده از کمیکبوکها برای ساخت انیمیشن و فیلمهای سینمایی جستوجو کرد. از معروفترین نمونهها میتوان به «مرد عنکبوتی» و «تن تن» اشاره کرد که ابتدا به صورت کمیکبوک منتشر شدند و سپس به اقتباسهای سینمایی و انیمیشنی تبدیل شدند. پدیدهای که به تازگی به آن پرداخته شده، الهام از فیلمهای سینمایی برای ساخت و انتشار آثار جانبی است. به عنوان مثال، فرنچایز «جیمز باند» که در سال ۱۹۵۳ توسط ایان فلمینگ خلق شد، بعدها در چندین فیلم سینمایی به تصویر درآمد و عروسکهای شخصیتها و ماشینهای جیمز باند توسط طرفداران خریداری شد.
به موضوع اصلی این یادداشت، یعنی «سریال بریکینگ بد» برگردیم. هفته گذشته ویدیویی از دین جوزف نوریس، بازیگر نقش هنک شرایدر، در فضای مجازی منتشر شد که در آن کتابی با طرح جلد «بریکینگ بد» در دست داشت و درباره آن صحبت میکرد. این موضوع باعث شد تا به دنبال اطلاعات بیشتری درباره این کتاب بگردم. در این پیگیریها دریچه جدیدی برایم باز شد که بسیار جالب بود. علاوه بر کتابی که در دست آقای نوریس بود و در حال حاضر در مرحله پیشفروش قرار دارد، با چندین کتاب دیگر که با حال و هوای این سریال منتشر شده بودند، آشنا شدم. این کتابها به جز متن فیلمنامه، شامل آثار دیگری هستند که بر اساس این سریال ساخته و منتشر شدهاند. به نظر میرسد آشنایی با این کتابها برای مخاطبان فارسیزبان نیز جالب باشد؛ از یک سو ممکن است ناشران را به ترجمه و انتشار این کتابها ترغیب کند و از سوی دیگر، نمونهای از تولید آثار فرهنگی با درونمایه فیلم و سریال محبوبی باشد که میتواند سالها پس از پایان آن مجموعه، به تولید سرمایه ادامه دهد.
همچنین صفحه رسمی این سریال در اینستاگرام با ۲ میلیون دنبالکننده، نمونهای جدید از نمود این فرنچایز است. حال با گذر از سریال، بهتر است به «سال تماس بگیری» (Better Call Saul) و فیلم «ال کامینو: فیلمی از دنیای بریکینگ بد» (El Camino: A Breaking Bad Movie) بپردازیم و کتابهایی که پس از سریال و درباره آن منتشر شدهاند را مرور کنیم:
«کتاب بریکینگ بد؛ کیمیاگری» (Breaking Bad: Alchemy) نخستین کتابی بود که تقریباً همزمان با روزهای پایانی پخش سریال و فقط به صورت الکترونیکی منتشر شد و شامل اطلاعات زیادی درباره سریال بود. این کتاب شامل جدول زمانی تمام شخصیتهایی است که در طول سریال از دنیا رفتهاند، قسمتهایی از صحنههای کلیدی، مصاحبههای اختصاصی با وینس گیلیگان و دیگر اعضای کلیدی تیم تولید، اطلاعاتی درباره جلوههای ویژه و زوایای دوربین منحصر به فرد سریال، مدلهای سهبعدی و طرحهای اولیه صحنههای کلیدی و موارد دیگر میشود.
کتاب بعدی «بریکینگ بد: کتاب رسمی» (Breaking Bad: The Official Book) نام داشت که بر پایه همان کتاب الکترونیکی منتشر شد، اما این بار به صورت کاغذی و با اطلاعات تکمیلی ارائه شد. این کتاب، راهنمای رسمی و کامل سریال «بریکینگ بد» است که از اولین قسمت تا پایان داستان و حتی حاشیههای آن را شامل میشود و مخاطب را با دنیای این سریال آشنا میکند و به جزئیاتی میپردازد که «بریکینگ بد» را به یکی از ماندگارترین سریالهای تلویزیونی تبدیل کرده است. آرشیو تصاویر از پشت صحنه این سریال و بیش از صد عکس از ویژگیهای مهم این کتاب است. این کتاب شامل جدول زمانی کامل اتفاقات سریال، بررسی نقش فیلمبرداری، موسیقی و جلوههای ویژه در شکلگیری فضای آن، مصاحبههای اختصاصی با وینس گیلیگان و نوشتههایی از دیوید تامسون، منتقد سینماست. یکی از بخشهای ویژه این نسخه، گفتوگوی مفصل با گیلیگان است که بهطور اختصاصی برای این چاپ تهیه شده است. این کتاب نسخهای گسترشیافته از همان کتاب الکترونیکی است که با طراحی بهروزشده و توضیحات تکمیلی، اطلاعات بیشتری درباره شکلگیری و ابعاد هنری یکی از مجموعههای مطرح تلویزیونی در اختیار مخاطبان قرار میدهد.
کتاب بعدی «بریکینگ بد؛ راهنمای غیررسمی سریال» است که به زبان آلمانی و از سوی ناشر آلمانی منتشر شده است. این اثر نوشته انسلی اف. گافی و کی. دیل کونتز، نگاهی دقیقتر به داستان و جزئیات آن دارد. این کتاب که بهعنوان نخستین کتاب هواداران آلمانیزبان درباره سریال معرفی شده، علاوه بر تصاویر متعدد، راهنمای کاملی از تمام قسمتهای پنج فصل سریال را در بر میگیرد. نویسندگان در این کتاب، قسمتهای مختلف سریال را بررسی میکنند و به جزئیاتی میپردازند که ممکن است هنگام تماشای آن کمتر به چشم آمده باشند. از اطلاعات پشتصحنه و نقلقولهای اصلی گرفته تا بررسی شخصیتها، تفسیر اتفاقات داستانی، نکات مربوط به فیلمبرداری و حتی خطاهای احتمالی داستان، بخشهای مختلف کتاب به شناخت بهتر دنیای والتر وایت و شخصیتهای اطراف او کمک میکنند.
کتاب دیگر «بریکینگ بد ۱۰۱: راهنمای جامع و انتقادی» (Breaking Bad 101: The Complete Critical Companion) است که یکی از بهترین گزینهها برای بررسی دقیق سریال به شمار میرود و شامل تحلیل قسمتها، مقالههای تکمیلی و مصاحبهها و دیدگاههایی درباره نویسندگی، روانشناسی شخصیتها و شیوه ساخت سریال است. در معرفی این کتاب آمده که آلن سپینوال، منتقد سرشناس تلویزیون، در این کتاب مجموعهای از نقدها و بررسیهای تحسینشده خود درباره قسمتهای سریال «بریکینگ بد» را گردآوری کرده است؛ نوشتههایی که همزمان با پخش سریال منتشر شده بودند و حالا در کنار مقالههای تازه، تحلیلهای بهروزشده و اطلاعات اختصاصی از عوامل و بازیگران مجموعه قرار گرفتهاند. سپینوال با نگاهی دقیق، لحنی هوشمندانه و علاقهای آشکار به سریال، داستانگویی استادانه، شخصیتهای پیچیده و کیفیت سینمایی «بریکینگ بد» را بررسی میکند. از دگرگونی تدریجی والتر وایت گرفته تا پایان فراموشنشدنی سریال، کتاب به روانشناسی شخصیتها، نمادهای داستانی و تأثیر فرهنگی هر قسمت میپردازد. این کتاب همچنین شامل گفتوگوهایی با وینس گیلیگان، خالق سریال، و دیگر چهرههای کلیدی پشت صحنه است و در کنار ستایش جنبههای هنری مجموعه، نگاهی انتقادی به آن دارد. این کتاب با ترجمه کوثر آوینی به فارسی نیز منتشر شده است.
علاوه بر کتابهایی که برای جلب مخاطب عام منتشر شده، کتابهایی نیز در حوزه آکادمیک و دانشگاهی در زمینه پژوهش حول شخصیتهای این سریال و ساخت آن منتشر شده است. از جمله کتاب «سریال «بریکینگ بد» و سینماییشدن تلویزیون» که به بررسی جایگاه این سریال در تحول تلویزیون مدرن، زیباییشناسی سینمایی، روایت سریالی و تأثیرات بصری و عاطفی این مجموعه میپردازد و مناسب علاقهمندان مطالعات فیلم و تلویزیون است. یا کتاب «بریکینگ بد؛ تاریخچهای فرهنگی» که درباره تأثیر فرهنگی سریال، واکنش مخاطبان، محبوبیت شخصیتها، فرهنگ هواداری و بازتاب اجتماعی داستان والتر وایت بحث میکند و از بهترین گزینهها برای فهم چرایی ماندگاری سریال در فرهنگ عامه است. همچنین کتاب «بریکینگ بد: جستارهای انتقادی درباره زمینهها، سیاست، سبک و بازخوردهای مجموعه تلویزیونی» که مجموعهای از مقالات پژوهشی درباره سیاست، اخلاق، موسیقی، جرم، شخصیتها و نحوه درک و دریافت سریال توسط مخاطبان است و مناسب پژوهشگران و علاقهمندان تحلیل انتقادی میباشد. کتاب «Breaking Bad, Breaking Out, Breaking Even» نیز تحلیلی تخصصی درباره ساختار زمانی، مرگ، کمدی سیاه، زنجیره علتومعلولی و شیوه روایت داستان این سریال است که برای خوانندگانی که به ساختار روایی و معناشناسی تصاویر علاقه دارند، میتواند مفید باشد.



