باغ کتاب؛ آیا ساختار و مدیریت به تحقق ماموریت کمک میکند؟

محسن طائب، مدیر نشر پیدایش، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، با اشاره به انتشار اسناد مزایده واگذاری فروشگاه کتاب بزرگسال باغ کتاب تهران در روزهای اخیر، ابراز نگرانی کرد که رویکردهای استنباط شده از شروط این اسناد، پیامدهای جدی به همراه داشته باشد. وی تأکید کرد که این نگرانی به معنای مخالفت با بهرهبرداری اقتصادی از داراییهای عمومی نیست، بلکه موضوع اصلی تناسب میان انتظارات اقتصادی، تعهدات قراردادی و مأموریت فرهنگی باغ کتاب است.
طائب افزود: باغ کتاب با سرمایهگذاری عمومی و هدف گسترش دسترسی به کتاب، ترویج مطالعه و تقویت ارتباط جامعه با دانش و اندیشه تأسیس شده است و بنابراین ارزش آن نمیتواند تنها بر اساس درآمد حاصل از واگذاری فضاها سنجیده شود. کتابفروشی، بهویژه در مقیاس و تنوع مورد انتظار از این مجموعه، تنها فعالیتی برای فروش کالا نیست و باید با شناخت مخاطب، تنوع عرضه و همکاری پایدار با ناشران معنا پیدا کند.
وی همچنین به ادامه فعالیت ناشران و کتابفروشان با وجود فشارهای اقتصادی، افزایش هزینهها و کاهش قدرت خرید مخاطبان اشاره کرد و گفت که این افراد به دلیل مسئولیت فرهنگی خود به کار خود ادامه میدهند. طائب تصریح کرد که اداره مجموعهای مانند باغ کتاب به منابع مالی، مدیریت حرفهای و ساختاری کارآمد نیاز دارد، اما نگرانی وجود دارد که بهجای آنکه ساختار و امکانات باغ کتاب در خدمت مأموریت فرهنگی آن باشد، بخش عمدهای از ظرفیت مجموعه صرف تأمین هزینهها و اداره ساختار موجود شود.
مدیر نشر پیدایش خاطرنشان کرد که باغ کتاب به بازنگری جدی در نگاه مدیریتی به فعالیت فرهنگی، اصلاح ساختار سازمانی و مالی و بهبود فرآیندهای اجرایی نیاز دارد. وی افزود که انتقال فشار مالی و اجرایی به مستاجر، بهتنهایی نمیتواند جایگزین چنین اصلاحاتی شود. شرایط مالی پیشبینیشده در اسناد مزایده، در کنار سایر تعهدات، این نگرانی را تشدید میکند. برای واگذاری ۶۰ ماهه، حداقل مبلغ ماهانه ۲۶ میلیارد ریال بهاضافه ۵ میلیارد ریال شارژ و هزینههای جاری تعیین شده و افزایش سالانه حداقل ۳۰ درصدی اجاره نیز پیشبینی شده است.
طائب همچنین به این نکته اشاره کرد که اگر ۱۱ درصد فروش از مبلغ اجاره بیشتر شود، پرداخت مابهالتفاوت بر عهده بهرهبردار قرار میگیرد، در حالی که میزان فروش و تقاضای بازار تضمینشده نیست و گردش مالی بالا در کتابفروشی لزوماً به معنای سودآوری بالا نیست. هزینه ورود و شروع فعالیت نیز قابلتوجه است و سپرده ۱۵۰ میلیارد ریالی شرکت در مزایده، پیشپرداخت ۹۰ میلیارد ریالی اجاره، تضمینهای جداگانه قراردادی و الزام به خرید موجودی قطعی فروشگاه با ارزش تقریبی ۶۰۰ میلیارد ریال و تسویه آن در مهلتی کوتاه، همگی باید در کنار سرمایه لازم برای تأمین موجودی جدید، حقوق و بیمه کارکنان، نگهداری و هزینههای جاری دیده شوند.
وی افزود که اجتماع این تعهدات میتواند سرمایه در گردش بهرهبردار را پیش از تثبیت فعالیت و توسعه فروش، بهشدت تحت فشار قرار دهد. علاوه بر بار مالی، اسناد مزایده با ۱۲۴ بند تکلیف و الزام برای مستاجر، ضمانت اجراهای سختگیرانه و اختیارات گسترده موجر در موضوعاتی از جمله هزینههای جاری، تشخیص تخلف و فسخ قرارداد همراه است. در چنین ساختاری، بخش بزرگی از ریسک اقتصادی و عملیاتی متوجه بهرهبردار میشود، بیآنکه توازن روشنی در قبال افت تقاضا، تغییر شرایط بازار یا افزایش پیشبینیناپذیر هزینهها دیده شود.
طائب تأکید کرد که قرارداد پایدار باید امکان ایفای تعهدات هر دو طرف و استمرار فعالیت را فراهم کند، نه اینکه صرفاً بیشترین اختیار و اطمینان را برای یک طرف ایجاد کند. ترکیب این شروط، این شائبه جدی را نیز به وجود میآورد که شرایط چنان تنظیم شدهاند که عملاً تنها با توان، امکانات یا وضعیت یک متقاضی یا گروهی خاص سازگار باشند و سایر متقاضیان از رقابتی واقعی کنار گذاشته شوند.
وی در پایان گفت: برای رفع شائبه ذکر شده لازم است تا مبانی و منطق شروط مزایده شفافسازی شود و پیش از نهاییشدن واگذاری، گفتوگویی کارشناسی با نمایندگان ناشران، کتابفروشان و فعالان صنعت نشر صورت گیرد تا شرایطی متوازن، رقابتی و واقعبینانه تدوین شود. هدف از طرح این نگرانیها توقف فعالیت یا تضعیف جایگاه باغ کتاب نیست، بلکه خواسته آن است که این مجموعه با الگویی اقتصادی متناسب با ماهیت کتابفروشی و با بهرهگیری از ظرفیت حرفهای ناشران و کتابفروشان، بتواند به مأموریت فرهنگی خود ادامه دهد. پایداری مالی ضروری است، اما باید وسیله تحقق مأموریت فرهنگی باشد، نه جایگزین آن. حفظ سرمایه عمومی باغ کتاب مستلزم آن است که کیفیت خدمات، تنوع کتابها و دسترسی جامعه به کتاب نیز در کنار درآمد و تراز مالی معیار ارزیابی عملکرد قرار گیرد.



