سینمای مستند: بررسی عمیقتر رابطه انسان و حیوان نسبت به ادبیات

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، پنجاهوششمین نشست «شبهای مستند» در شامگاه دوشنبه، چهارم آبانماه، با نمایش مستند «تینار» به کارگردانی مهدی منیری و با همکاری انجمن صنفی تهیهکنندگان سینمای مستند در سالن فردوس موزه سینما برگزار گردید. اجرای این نشست بر عهده فخرالدین سیدی، فیلمساز، بود.
مستند «تینار» داستان زندگی پسربچهای گالش و چوپان گاو را در منطقهای جنگلی و کوهستانی در جنوب شهرستان بابل روایت میکند. این پسربچه روزها و شبهای چهار فصل را در کنار گله گاو ارباب خود سپری میکند و تنهایی و تجربیات او محور اصلی روایت فیلم را تشکیل میدهد. در ابتدای نشست، فخرالدین سیدی با اشاره به نمایش دوباره «تینار» پس از سالها، این فرصت را بهعنوان زمینهای برای بازبینی فیلم و گفتوگو درباره تجربه ساخت آن معرفی کرد و از مهدی منیری، کارگردان اثر، و فرهاد ورهرام، مستندساز، دعوت کرد تا درباره فیلم صحبت کنند.
فرهاد ورهرام در آغاز سخنانش به بازنمایی رابطه انسان و حیوان در ادبیات و سینمای ایران اشاره کرد و گفت این موضوع در ادبیات داستانی ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است. او داستان «سگ ولگرد» صادق هدایت را بهعنوان یکی از نمونههای بارز این حوزه معرفی کرد و به فیلم «دار» به کارگردانی رضا علامهزاده و برخی آثار سینمای پس از انقلاب نیز اشاره نمود. این مستندساز با مقایسه ادبیات داستانی و سینمای مستند بیان کرد که در سینمای مستند، فرصت بیشتری برای بررسی و طرح رابطه انسان و حیوان وجود دارد. او برای توضیح این موضوع به مستند «تالاب لوئیزیانا» به کارگردانی گای هرناندز اشاره کرد که به زندگی در منطقهای تالابی و تهدید زیستبوم آن بهدلیل فعالیت شرکتهای نفتی میپردازد.
ورهرام با اشاره به ابعاد مختلف این رابطه گفت: حیوان گاهی منبع غذا و کار است و در پیوند با زندگی خانوادگی قرار میگیرد؛ گاهی نماد قدرت و هویت میشود و گاهی نیز انسان به آن وابستگی عاطفی پیدا میکند، حتی زمانی که این رابطه هیچ منفعت اقتصادی برای او ندارد.
مهدی منیری، کارگردان «تینار»، در ابتدای سخنانش از حضور تماشاگران و امکان نمایش دوباره فیلم پس از سالها قدردانی کرد و این نمایش را فرصتی ارزشمند برای بازگشت مخاطبان به آثار قدیمی سینمای مستند دانست. او با اشاره به دشواریهای تولید فیلم گفت: ساخت «تینار» زمان زیادی به طول انجامید و گروه در طول فیلمبرداری و مراحل پستولید با چالشهای متعددی روبهرو بود. به گفته او، گفتوگوهای مستمر با تدوینگر و تلاش اعضای گروه به شکلگیری نسخه نهایی فیلم کمک کرد. منیری همچنین از جعفری جمنانی، مدیر تولید اثر، و دیگر عوامل فیلم یاد کرد و نقش آنان را در به سرانجام رسیدن پروژه مهم دانست. او به همکاری محمدمعین کریمالدینی در مرحله صداگذاری و تلاش حامد بارئی طبری برای طراحی پوستر اشاره کرد و از همراهی همه کسانی که در تولید فیلم مشارکت داشتند، قدردانی نمود.
کارگردان «تینار» شرایط تولید اثر را دشوار توصیف کرد و گفت گروه در طول شش فصل فیلمبرداری با توقفها و موانع متعددی مواجه شد. به گفته او، اعضای گروه با وجود کمبود امکانات و دشواریهای مسیر، تلاش کردند کار را به پایان برسانند.
یکی از بخشهای مهم نشست به سرنوشت قاسم محمدی، شخصیت اصلی فیلم، اختصاص داشت. منیری با اشاره به وضعیت امروز او گفت که پس از ساخت فیلم نیز تلاشهایی برای کمک به قاسم انجام داده، اما این پیگیریها به نتیجه مورد نظر نرسیده است. او اظهار کرد که قاسم اکنون در معادن زغالسنگ بابل کار میکند و افزود: «واقعیت این است که من بهعنوان فیلمساز، وظیفهام طرح پرسش است. اگر مشکلی وجود دارد، باید آن مسئله باز شود و دربارهاش اقدامی انجام بگیرد.» منیری با اشاره به دشواریهای یافتن راهی برای بهبود شرایط زندگی قاسم، ابراز امیدواری کرد که در آینده گشایشی در وضعیت او ایجاد شود.
کارگردان «تینار» در بخش دیگری از نشست، درباره انتقادهایی که نسبت به نحوه شکلگیری روایت فیلم مطرح شده بود، توضیح داد که اطلاعات مورد استفاده گروه صرفاً از گفتههای قاسم به دست نیامده، بلکه با برادر، بستگان و افرادی که او را میشناختند نیز گفتوگو شده است. او به یکی از بخشهای تأثیرگذار فیلم اشاره کرد و سخنان قاسم درباره بیسوادی و علاقهاش به یادگیری خواندن و نوشتن را یادآور شد و گفت این بخش برای او معنایی شاعرانه دارد. به گفته منیری، قاسم در مواردی روایتها را تصحیح میکرد و مونولوگهای فیلم نیز بر اساس تجربهها و گفتههای او شکل گرفتهاند.
مهدی منیری در پایان، از نقد پرویز دوایی بر «تینار» بهعنوان یکی از اتفاقهای ارزشمند پس از نمایش فیلم یاد کرد و گفت این نوشته برای گروه سازنده اهمیت ویژهای داشته است. او همچنین به حضور فیلم در جشنواره بینالمللی فیلم کارلووی واری اشاره کرد و گفت «تینار» در چهلوپنجمین دوره این جشنواره موفق به دریافت جایزه ویژه هیئت داوران شد؛ موفقیتی که در کنار نقدها و واکنشهای مثبت، برای گروه سازنده اهمیت فراوانی داشته است.



