رویداد «چیستا»؛ تحول از مطالعه منفعل به زندگی آگاهانه در بوشهر

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، نخستین مدل بومی و ساختاریافته کتابخوانی با عنوان «چیستا» (سفر سهگانه) که الهامگرفته از اندیشههای بزرگانی چون خوارزمی و ابنسینا است، بهطور رسمی توسط موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران و با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر آغاز به کار کرد. این طرح بهعنوان پاسخی تخصصی به آسیبهای مطالعه سطحی و شعارگونه، تلاش دارد کودکان و نوجوانان را از «دانستن صرف» به «زیستن آگاهانه و مسئولانه» هدایت کند.
مدل «چیستا» برخلاف کارگاهها و پویشهای سنتی، یک نظام تربیتی و فرایندمحور در حوزه کتابخوانی به شمار میرود که با شعار «با پرسش آغاز کن، با فهم ادامه بده، با عمل به ثمر برسان» طراحی شده است. این طرح در سه رده سنی «جوانههای خرد» (۷ تا ۹ سال)، «شعلههای اندیشه» (۱۰ تا ۱۲ سال) و «نهالهای حکمت» (۱۳ تا ۱۵ سال) در یک دوره ۳۸ روزه، شرکتکنندگان را در مسیری عمیق و مأموریتمحور همراهی میکند.
ساختار این رویداد بهجای اتکا بر مسابقات شتابزده، بر یک فرایند مهندسیشده سهمرحلهای استوار است. مرحله اول با عنوان «کاوشگر» بر آموزش فن طرح سئوال درست و گزینش آگاهانه کتاب با هدایت مربیان تمرکز دارد. در مرحله دوم که «اندیشمند» نام دارد، مخاطبان به خوانش عمیق و تولید فرآوردههای فکری مانند نقد مستدل، پادکست و کلیپهای تفسیری میپردازند و در نهایت، در مرحله سوم تحت عنوان «خردورز»، دانش مکتوب به عمل اجتماعی و زیستمحیطی پیوند میخورد.
سیده صدیقه صفوی، کارشناس کتاب اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر، در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد به تشریح ابعاد، سازوکارها و اهداف این رویداد ملی پرداخت. وی با اشاره به دلایل جایگزینی مدل فرایندمحور ۳۸ روزه به جای الگوهای متداول مسابقات کتابخوانی، اظهار کرد: مسابقات سنتی عمدتاً بر خواندن منفعلانه و حفظ موقت مطالب متکی بودند که منجر به افت تمرکز و عدم شکلگیری مهارتهای تفکری عمیق در نسل کودک و نوجوان میشد.
صفوی ادامه داد: رویداد «چیستا» پاسخی ساختاری و بنیادین به همین خلأ است. این مدل، کتابخوانی را از یک رقابت صرفاً حفظی به یک «سفر مأموریتمحور، مسئلهمند و فرایندی ۳۸ روزه» تبدیل کرده است تا امر خواندن مستقیماً با زیست روزمره نسل نو و مهارت حل مسئله در آنها پیوند بخورد.
وی درباره پشتوانه نظری و شعار محوری این طرح گفت: شعار اصلی این رویداد یعنی «با پرسش آغاز کن، با فهم ادامه بده، با عمل به ثمر برسان»، عصاره مدل فکری مفاخر بزرگ تمدن ایرانی نظیر ابنسینا و خوارزمی است. رویکردی که خواندن را از یک کنش انفعالی به یک جریان زنده و مبتنی بر تفکر انتقادی تبدیل میکند.
صفوی با تبیین سازوکار هدایت گروههای سنی ۷ تا ۱۵ سال در فرایند تبدیل دانش به عمل اجتماعی، تصریح کرد: مخاطبان در سه رده سنی «جوانههای خرد»، «شعلههای اندیشه» و «نهالهای حکمت» دستهبندی شدهاند و فرایند تربیتی را در سه ایستگاه کلیدی طی میکنند. مرحله نخست «کاوشگر» بر طرح پرسش و درک عمیق متن متمرکز است. در مرحله دوم با عنوان «اندیشمند»، بچهها وارد تحلیل محتوا و تولید روایت میشوند. مرحله سوم موسوم به «خردورز»، به اجرای پروژه عملی و پیوند آموختهها با مسئولیتهای فردی و اجتماعی اختصاص دارد.
کارشناس کتاب اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی بوشهر با تشریح بستر فنی و سامانهای این رویداد بیان کرد: استان بوشهر بهعنوان نخستین استان پایلوت در کشور، بر پایه یک زنجیره هماهنگ و بیندستگاهی وارد میدان شده است. در این ساختار، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی نقش ناظر و تسهیلگر میدانی را ایفا میکند و سایر نهادها نیز همافزایی دارند.
وی درباره جایگاه بستر مجازی طرح خاطرنشان کرد: سامانه متمرکز «خوانش» به نشانی khanesh.ketab.ir ستون فقرات اجرایی این رویداد است و تمامی فرایندهای ثبتنام و داوریها بهصورت استاندارد و شفاف مدیریت میشود. همچنین در این رویداد، سقف امتیازات ۱۳۰ در نظر گرفته شده و شرط ورود به مرحله نهایی، کسب حداقل ۸۵ امتیاز است.
صفوی در بخش دیگری از این گفتوگو به انطباق سرفصلهای رویداد با زیستبوم جنوب اشاره کرد و گفت: مبانی نظری «چیستا» بر حکمت و سنت فکری اندیشمندان ایرانی بنا شده است، اما در مرحله اجرای پایلوت در بوشهر، فعالیتهای دانشآموزان بهگونهای طراحی شده که با هویت و بستر فرهنگی بوشهر پیوند بخورد.
کارشناس کتاب اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی بوشهر درباره برنامههای پس از پایان این بازه ۳۸ روزه توضیح داد: برای پاسداشت همت شرکتکنندگان، تقدیرها منحصر به برگزیدگان نهایی نخواهد بود و به تمامی نوجوانانی که مراحل این سفر سهگانه را با موفقیت پشت سر بگذارند، گواهینامه معتبر شایستگی مأموریت تعلق میگیرد.
صفوی با اشاره به افق پیش روی این حرکت فرهنگی تأکید کرد: هدف کلان ما این است که با مستندسازی دقیق تجربه موفق بوشهر بهعنوان نخستین استان پیشگام، مدل مأموریتمحور «چیستا» را به یک الگوی ملی و جریانساز برای ترویج کتابخوانی در سراسر کشور تبدیل کنیم.



