زرینکوب: چه کسی از تخریب این هنرمند آسیب میبیند؟

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، سرنوشت زندهیاد دکتر عبدالحسین زرین کوب از جهاتی به شعر حافظ شباهت دارد: «آسوده بر کنار چو پرگار میشدم/ دوران چو نقطه عاقبتم در میان گرفت…» این استاد بزرگوار، میراثدار افرادی چون بدیعالزمان فروزانفر، جلالالدین همایی و سعید نفیسی است که همواره به علم و تحقیق پرداخته و به مانند نامآشنایانی چون فروغی و بهار و تقیزاده، از سیاست دوری جستهاند. با این حال، حوادث ناگوار یا تقدیر، او را به ماجراهایی کشاند که شاید خود تمایلی به ورود به آنها نداشت. شاید یکی از دلایل این امر، شمی حساس و روزنامهنگارانه بود که استاد زرینکوب داشت و همواره روح زمانه را درک میکرد. آثار او، اگرچه در سطح علمی و دانشگاهی نگاشته شدهاند، اما همواره مورد توجه عموم و خاص قرار گرفته و مخاطبان زیادی را به خود جلب کردهاند.
در سالهای جوانی و پس از انتشار یکی از مشهورترین آثارش، «دو قرن سکوت» (۱۳۳۰)، بحثهای زیادی پیرامون آن شکل گرفت و واکنشهای موافق و مخالف زیادی را به همراه داشت. این مباحث به حدی بالا گرفت که استاد زرینکوب در ویرایشهای بعدی اعلام کرد که کتاب به بدفهمی دچار شده و بخشی از آن ناشی از شوق و شتاب خود نویسنده در قضاوتها بوده است. برخی این موضع را نوعی عقبنشینی ناشی از فشارها دانستند، در حالی که دیگران بر این باور بودند که این تغییر نگاه به رشد علمی او در سالهای بعد برمیگردد. با این حال، کتاب به ویژه پس از انقلاب، به مدت دو دهه در سکوت باقی ماند و تنها در دستفروشیها یافت میشد.
حادثه ناگوار دیگری در میانه دهه ۱۳۷۰ رخ داد، زمانی که به دلیل برخی کژسلیقگیها، نام استاد زرینکوب در کنار چهرههای فرهنگی مطرحی چون هوشنگ گلشیری و داریوش شایگان مطرح شد و اتهاماتی بیمبنا به ایشان نسبت داده شد. این اتهامات تنها موجب رنجش خاطر استاد و افزایش محبوبیت او در فضای عمومی شد. در هفتههای اخیر، نام استاد زرینکوب بار دیگر در شبکههای اجتماعی مطرح شد و مخالفان و موافقان از همه سو به بحث و جدل پرداختند. ماجرا از آنجا آغاز شد که یکی از جامعهشناسان به انتقاد از برخی ناسیونالیستها پرداخت و به نام استاد زرینکوب اشاره کرد. یکی از استادان علوم سیاسی نیز به دفاع از او پرداخت و جامعهشناس مذکور را به نشناختن آثار زرینکوب متهم کرد.
در این میان، ویدیویی از گفتوگوی یکی از استادان ادبیات منتشر شد که انتقاداتی به برخی آثار زرینکوب داشت. این ویدیو بهانهای شد برای جامعهشناس مذکور تا نقدهای خود را تأکید کند و به این ترتیب، دوباره به بحث و جدل دامن زد. زمینه اصلی این اختلاف نظر، تفاوت دیدگاههای آن دو استاد در زمینه ملیگرایی بود و نام زرینکوب به ناچار به میان آمد. اما این تعریض بهانهای برای کسانی شد که به دنبال تخریب نام استادان بزرگ هستند. نتیجه این جدلها، انتساب صفات نادرست به انسانی است که عمر خود را صرف خدمت به فرهنگ ایرانی کرده است.
استاد زرینکوب بیش از ۵۰ اثر با موضوعات و کیفیتهای مختلف نوشته است که برخی از آنها، مانند «جستوجو در تصوف ایران»، از مهمترین کتابها در زمینه خود هستند. آثار عمومیتر او نیز، مانند «پلهپله تا ملاقات خدا» و «سر نی»، همواره مورد توجه و خواندنی هستند. بنابراین، روشن است که جنجالهای اخیر تأثیری بر نام و کارنامه او نخواهد داشت. متضرر اصلی این جدلها، جوانان و نسلهای جدیدی هستند که شناخت درستی از استاد زرینکوب و آثارش ندارند و تنها به شبکههای اجتماعی مراجعه میکنند. بنابراین، لازم است استادان جوانتر که میخواهند با یکدیگر مخالفت کنند، به این نکته توجه داشته باشند و ناخواسته به دستمایهای برای تخریب سرمایههای فکری و فرهنگی ایران تبدیل نشوند.



