موزهای برای چیزهایی که دیده نشدهاند؛ دوسالانه هنر لاگوس به سراغ روایتهای فراموششده میرود
در این نمایشگاه، هنرمندان معاصر با آثار کمتر دیدهشده مواجه میشوند و آنها را از زاویههای تازه بازخوانی و بازآفرینی میکنند. به این ترتیب، مخاطب تنها با مجموعهای از آثار روبهرو نیست، بلکه با پرسشی درباره حافظه فرهنگی، فراموشی تاریخی و قدرت انتخاب در جهان هنر مواجه میشود.

مهدی صدیقیان – پژوهشگر مطالعات فرهنگی
به گزارش وبسایت رسمی دوسالانه لاگوس، چه کسی تصمیم میگیرد کدام اثر هنری وارد موزه شود، کدام هنرمند در کتابهای تاریخ هنر نامی ماندگار پیدا کند و کدام آثار، با وجود ارزش فرهنگی و هنری، سالها در انبارها یا مجموعههای خصوصی باقی بمانند؟ دوسالانه هنر لاگوس در نیجریه با انتخاب عنوانی متفاوت برای پنجمین دوره خود، همین پرسشها را در مرکز توجه قرار داده است.
پنجمین دوره دوسالانه لاگوس با عنوان «موزه چیزهای دیدهنشده» (The Museum of Things Unseen) از ۱۴ نوامبر تا ۶ دسامبر ۲۰۲۶ برگزار میشود. این رویداد میکوشد آثاری را به مخاطبان معرفی کند که کمتر دیده شدهاند یا تاکنون فرصت نمایش عمومی پیدا نکردهاند؛ آثاری که گاه نه به دلیل کمبود ارزش هنری، بلکه تحت تأثیر ساختارهای قدرت، محدودیتهای مالی، سلیقه نهادهای هنری و اولویتهای موزهداری از جریان اصلی تاریخ هنر دور ماندهاند.
چه کسی تعیین میکند چه چیزی دیده شود؟
ایده محوری این دوره از دوسالانه، بازنگری در سازوکارهایی است که به برخی آثار و هنرمندان امکان دیده شدن میدهند و برخی دیگر را به حاشیه میرانند.
برگزارکنندگان معتقدند آنچه در موزهها و مجموعههای هنری به نمایش درمیآید، همیشه بازتابی کامل از تنوع هنر جهان نیست. سوگیریهای فرهنگی، قدرت اقتصادی، نفوذ سیاسی، تصمیمهای کیوریتورها و حتی دشواریهای نگهداری و مرمت آثار میتوانند در انتخاب آنچه وارد روایت رسمی هنر میشود نقش داشته باشند.
در این نمایشگاه، هنرمندان معاصر با آثار کمتر دیدهشده مواجه میشوند و آنها را از زاویههای تازه بازخوانی و بازآفرینی میکنند. به این ترتیب، مخاطب تنها با مجموعهای از آثار روبهرو نیست، بلکه با پرسشی درباره حافظه فرهنگی، فراموشی تاریخی و قدرت انتخاب در جهان هنر مواجه میشود.
سه کیوریتور و یک نگاه تازه به موزه
مسئولیت هنری و کیوریتوری این دوره بر عهده سه چهره، فورن دای (Furen Dai)، چینیره اوبیِزه (Chinyere Obieze) و سم هاپکینز (Sam Hopkins) است. این گروه با همکاری هنرمندان و نهادهای فرهنگی، مفهوم یک موزه فرضی را شکل میدهد؛ موزهای که قرار است بهجای تکرار روایتهای تثبیتشده، امکان دیده شدن تاریخها و تجربههای کمتر بازنماییشده را فراهم کند.
فورن دای در حوزه مجسمهسازی، زبان، طبقهبندی و ساختارهای فرهنگی فعالیت میکند. چینیره اوبیِزه به رابطه میان دانش، فرهنگ و اقتصاد و شکلگیری فضاهای هنری فراگیر توجه دارد. سم هاپکینز نیز در آثار و پژوهشهای خود به روایتسازی، بازنمایی و همکاری با جوامع مختلف میپردازد.
این ترکیب، به دوسالانه امکان میدهد مسئله دیده شدن آثار هنری را هم از منظر زیباییشناسی و هم از زاویه ساختارهای فرهنگی و اجتماعی بررسی کند.
حضور هنرمندان بینالمللی؛ از کارا واکر تا هیتو اشتایرل
فهرست اعلامشده شرکتکنندگان این دوره، نامهایی از نسلها و جغرافیاهای مختلف هنر معاصر را در بر میگیرد. در میان آنها میتوان به کارا واکر (Kara Walker)، هیتو اشتایرل (Hito Steyerl)، آکی ساساموتو (Aki Sasamoto)، آنتونی مونتاداس (Antoni Muntadas)، آمی سیگل (Amie Siegel) و آرکانجلو ساسولینو (Arcangelo Sassolino) اشاره کرد.
حضور این هنرمندان در کنار دیگر شرکتکنندگان، دامنه بحث دوسالانه را از هنرهای تجسمی تا رسانه، تصویر، تاریخ و شیوههای معاصر بازنمایی گسترش میدهد.
شکلگیری یک مجموعه عمومی هنری در آفریقا
یکی از اتفاقهای مهم این دوره، آغاز به کار مجموعه هنری «آکِته» (Àkéte Collection) است؛ مجموعهای که دوسالانه لاگوس در نظر دارد آن را به بستری دائمی برای حفظ، نمایش و بازخوانی آثار هنر مدرن و معاصر تبدیل کند.
این مجموعه قرار است آثاری از دورههای پیشین دوسالانه، آثار تازه، اهداییها و آثار امانتگرفتهشده از هنرمندان، موزهها، بنیادها و مجموعهداران را گرد هم آورد. هدف آن فراهم کردن دسترسی عمومی به آثاری است که میتوانند روایتهای متنوعتری از تاریخ هنر را در دسترس مخاطبان قرار دهند.
بر اساس توضیحات رسمی برگزارکنندگان، آکته قرار است بهتدریج به یک نهاد فرهنگی پایدار و مجموعهای بینالمللی با پایگاه آفریقایی تبدیل شود؛ اقدامی که میتواند جایگاه لاگوس را در شبکه جهانی هنر معاصر تقویت کند.
وقتی موزه فقط محل نگهداری آثار نیست






