تجربه های مانایادداشت

تاریخ شفاهی؛ کلید تقویت همزیستی اجتماعی میان اقشار مختلف

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، حمید قزوینی، تاریخ‌نگار و پژوهشگر تاریخ شفاهی، در گفت‌وگویی با ستاد خبری سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، بر اهمیت ثبت روایت‌های انسانی در زمان‌های بحرانی تأکید کرد. وی افزود: تاریخ شفاهی می‌تواند ارتباطی میان نیاز افراد به بیان تجربیات خود و نیاز جامعه به ثبت و حفظ رویدادها برقرار کند و به شناخت بهتر تجربیات زیسته و تقویت گفت‌وگو میان نسل‌ها و گروه‌های اجتماعی کمک نماید.

قزوینی با اشاره به نیاز انسان‌ها به بیان تجربیاتشان در زمان‌های بحرانی گفت: در این شرایط، افراد تمایل دارند آنچه را که تجربه کرده‌اند، برای دیگران تعریف کنند و از این طریق نیاز خود به سخن گفتن، شنیده شدن و دیده شدن را برآورده سازند. ثبت مشاهدات و رویدادها نیز با این نیاز انسانی هم‌راستا است. از این رو، تاریخ شفاهی می‌تواند نیاز روحی و روانی افراد درگیر بحران را با نیاز جامعه و تاریخ به ثبت و نگهداری روایت‌ها پیوند دهد.

این مورخ در خصوص کتاب «من و آقا موسی؛ خاطرات آیت‌الله عبدالجلیل جلیلی» به ضرورت توجه به شرایط روحی راویان در هنگام ثبت روایت‌ها اشاره کرد و گفت: روایت‌هایی که در وضعیت بحرانی بیان می‌شوند، ممکن است تحت تأثیر هیجان‌ها و شرایط روحی و روانی افراد قرار داشته باشند و به همین دلیل، همیشه از دقت و قابلیت اتکای کافی برخوردار نباشند. با این حال، این روایت‌ها می‌توانند به‌عنوان روایت‌های اولیه، اطلاعات کلی و ارزشمندی برای پژوهشگران فراهم کنند و مبنایی برای تامل بیشتر، بررسی‌های بعدی و انجام مصاحبه‌های تکمیلی باشند.

این پژوهشگر همچنین به نقش ثبت و انتشار تجربیات زیسته در شناخت گروه‌های مختلف جامعه و تقویت گفت‌وگوی بین‌نسلی اشاره کرد و گفت: تجربیات زیسته افراد می‌توانند به نوعی سرمایه اجتماعی تبدیل شوند. جوامع برای حرکت در مسیر توسعه و پیشرفت، به تجربیات گذشته که در حافظه جمعی آنها باقی مانده است، متکی هستند. قزوینی ادامه داد: ثبت و انتشار خاطرات و تجربیات افراد در گروه‌های اجتماعی مختلف و میان نسل‌ها، این امکان را فراهم می‌کند که دیگران نیز از این تجربیات بهره‌مند شوند و در پیشبرد مسیر جامعه از آنها استفاده کنند. تاریخ شفاهی از این طریق می‌تواند به انتقال تجربیات و تقویت سرمایه اجتماعی کمک کند.

نویسنده کتاب «یاران موافق؛ خاطرات آیت‌الله سیدمرتضی مستجابی» به نقش روایت‌های متفاوت و گاه متعارض در ایجاد گفت‌وگو، همدلی و فهم متقابل اشاره کرد و گفت: تفاوت و تعارض میان روایت‌ها می‌تواند نشانه پویایی جامعه و بیانگر تنوع دیدگاه‌ها و باورهای موجود در آن باشد. نمی‌توان انتظار داشت که یک رویداد اجتماعی همواره با یک روایت یا مجموعه‌ای از روایت‌های کاملاً مشابه بازنمایی شود؛ زیرا انسان‌ها نگاه‌ها، باورها و تجربیات یکسانی ندارند.

قزوینی ادامه داد: تفاوت روایت‌ها لزوماً امر نامطلوبی نیست و حتی می‌تواند به افزایش شناخت کمک کند. هنگامی که روایت‌های گوناگون در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، امکان شناخت ابعاد مختلف یک رویداد و درک بهتر دیدگاه‌های متفاوت فراهم می‌شود. این نویسنده با اشاره به تجربه دفاع از کشور به‌عنوان نمونه‌ای از هم‌گرایی در عین تفاوت دیدگاه‌ها گفت: افراد ممکن است درباره یک موضوع ملی مانند دفاع از کشور، روایت‌ها و برداشت‌های متفاوتی داشته باشند. همین تفاوت‌ها نشان می‌دهد که افراد با سلیقه‌ها و دیدگاه‌های گوناگون به یک مسئله نگاه می‌کنند؛ اما ممکن است در موضوعی مشترک به هم‌گرایی برسند و در کنار یکدیگر قرار بگیرند.

نویسنده کتاب «حدیث روزگار؛ خاطرات استاد سیدهادی خسروشاهی» همچنین به ظرفیت کتاب‌های تاریخ‌نگاری و مجموعه‌های تاریخ شفاهی در شرایط بحرانی اشاره کرد و گفت: آثار تاریخ شفاهی، اگر بتوانند تنوع و تکثر موجود در جامعه را به‌درستی بازنمایی کنند، می‌توانند به تقویت همزیستی میان گروه‌ها و طیف‌های مختلف اجتماعی کمک کنند. انتشار روایت‌های متنوع این امکان را فراهم می‌کند که افراد با دیدگاه‌ها و تجربیات یکدیگر آشنا شوند، حتی اگر در موقعیت‌های دیگر، گفت‌وگو میان آنها ممکن بود به تنش منجر شود. آشنایی با آثار و روایت‌های متفاوت به افراد فرصت می‌دهد تا با دیدگاه‌های یکدیگر مواجه شوند و هر روایت بتواند مخاطبان خود را در جامعه پیدا کند.

حمید قزوینی در پایان بیان کرد: چنین رویکردی می‌تواند فرهنگ بردباری، هم‌گرایی و همزیستی را در جامعه تقویت کند و زمینه کاهش تنش‌های اجتماعی را فراهم آورد. تاریخ شفاهی از این منظر، تنها ابزاری برای ثبت و نگهداری خاطرات و رویدادها نیست، بلکه ظرفیتی برای شناخت متقابل، پذیرش تفاوت‌ها و گسترش گفت‌وگو در جامعه است. سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از بیست‌وسوم تا سی‌ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می‌شود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا