از ایران باستان تا هند و روم؛ نمایشگاه میلان تاریخ جهان را از نو روایت میکند
این نمایشگاه از ۵ نوامبر ۲۰۲۶ آغاز شده و تا اول مارس ۲۰۲۷ ادامه دارد. هدف آن ارائه تصویری متفاوت از جهان باستان است؛ جهانی که تمدنهایش جدا و منزوی نبودند، بلکه از راه تجارت، سفر، مهاجرت و تبادل اندیشه به یکدیگر پیوند داشتند.

به گزارش محیا صدیقیان خبرنگار فرهنگی باور خبر، بنیاد پرادا در میلان میزبان نمایشگاهی با عنوان «جهان باستان: تعاملات فرهنگی در گستره آفرو-اوراسیا، از ۶۰۰ پیش از میلاد تا ۱۰۰۰ میلادی» است؛ رویدادی پژوهشی و هنری که با گردآوری بیش از ۱۵۰ اثر از موزهها و مجموعههای مختلف، ارتباطات فرهنگی، هنری و تجاری میان تمدنهای آسیا، آفریقا و اروپا را بررسی میکند.
این نمایشگاه از ۵ نوامبر ۲۰۲۶ آغاز شده و تا اول مارس ۲۰۲۷ ادامه دارد. هدف آن ارائه تصویری متفاوت از جهان باستان است؛ جهانی که تمدنهایش جدا و منزوی نبودند، بلکه از راه تجارت، سفر، مهاجرت و تبادل اندیشه به یکدیگر پیوند داشتند.
نمایشگاه «جهان باستان» نشان میدهد که ارتباط میان تمدنها گستردهتر و پیچیدهتر از مسیرهای شناختهشدهای مانند جاده ابریشم و راههای ادویه بوده است. بیش از ۱۵۰ اثر این رویداد از مناطق مختلف جهان گردآوری شدهاند و هرکدام بخشی از داستان ارتباط میان جوامعی را روایت میکنند که گاه هزاران کیلومتر از یکدیگر فاصله داشتهاند.
در روایت نمایشگاه، محل کشف یک اثر به اندازه محل ساخت آن اهمیت دارد؛ زیرا گاهی شیئی تاریخی در منطقهای پیدا میشود که با خاستگاه اصلی آن فاصله زیادی دارد. این جابهجاییها میتوانند مسیرهای بازرگانی، ارتباطات سیاسی و مذهبی و تأثیر متقابل فرهنگها را آشکار کنند.
ردپای ایران در آثار باستانی
یکی از آثار نمایشگاه، کامئویی از سنگ عقیق ساردونیکس است که شاپور اول، پادشاه ساسانی، را در حال پیروزی بر والرین، امپراتور روم، نشان میدهد. این اثر به حدود سالهای ۲۶۰ تا ۲۷۰ میلادی تعلق دارد و در کنار سکهای نقرهای با تصویر اسکندر مقدونی و پوروس، پادشاه هندی، به نمایش درآمده است.
این دو اثر، نمونههایی از کاربرد هنر برای بازنمایی قدرت سیاسی در دو جهان متفاوتاند. هر دو نشان میدهند که تصویر پیروزی نظامی و شکست دشمن چگونه میتوانست به ابزاری برای تثبیت اقتدار فرمانروایان تبدیل شود.
اثر دیگر، جایگاه نگهداری تیر و کمان زراندودِ سکاهاست که به میانه قرن چهارم پیش از میلاد بازمیگردد و در شهر ملیتوپل، در اوکراین امروزی، کشف شده است. این شیء با صحنههایی برگرفته از اسطورههای یونانی، بهویژه داستان آشیل، تزئین شده و نمونهای از آمیزش سنتهای هنری یونانی و فرهنگ سکاها به شمار میرود. سکاها مردمانی کوچرو با ریشههای ایرانی بودند که در بخش گستردهای از استپهای اوراسیا زندگی میکردند.
پیکرهای از هند در پمپئی
یکی از آثار شاخص نمایشگاه، پیکرهای عاجی از زنی در شبهقاره هند است که پیش از فوران آتشفشان وزوو در سال ۷۹
به پمپئی رسیده بود. این اثر نشان میدهد ارتباط میان هند و جهان مدیترانه فقط به کالاهای تجاری محدود نبود و اشیای هنری و سلیقههای زیباییشناختی نیز در مسیرهای طولانی جابهجا میشدند.
نمایشگاه همچنین گنجینهای از شهر باستانی بگرام در افغانستان را معرفی میکند. این مجموعه شامل اشیایی است که در سدههای نخست میلادی از مناطق مختلف، از جمله امپراتوری روم، آسیای غربی، چین دوره هان و هند، به این منطقه رسیده بودند. بگرام در این روایت یکی از نقاط مهم پیوند و تبادل میان فرهنگهای دوردست است.
از بودا تا سنتهای مسیحی
بخش دیگری از نمایشگاه به انتقال و بازتفسیر نمادهای مذهبی میپردازد. پیکرهای از بودای نشسته، متعلق به سنت هنری گندهارا، در کنار آثاری از سنت مسیحی قرار گرفته است تا مسیرهای انتقال و دگرگونی تصویرها و روایتهای مذهبی در گذر زمان بررسی شود.
این آثار بر پیوندهای هنری میان هند، آسیای مرکزی و جهان مسیحی تأکید دارند؛ پیوندهایی که از مسیر تجارت، سفر و جابهجایی روایتهای مذهبی شکل گرفتهاند.
طراحی فضای نمایشگاه را رم کولهاس، معمار هلندی، با همکاری گروه اِیاِماو/اُاِماِی بر عهده داشته است. چیدمان آثار در فضای پودیوم بنیاد پرادا بهگونهای انجام شده که بازدیدکنندگان بتوانند ارتباط میان اشیا و مسیرهای تاریخی جابهجایی آنها را دنبال کنند.
سازههای فلزی و فایبرگلاس و نحوه قرارگیری آثار، مفاهیمی مانند تقاطع، همگرایی، تقارن و مهاجرت را برجسته میکنند. در نتیجه، مخاطب با مجموعهای از اشیای جداگانه روبهرو نیست، بلکه روایتی از ارتباط میان تمدنها را دنبال میکند.
سالواتوره ستیس، آنا آنگویسولا و کیارا بالاترازی پژوهش و انتخاب آثار را بر عهده داشتهاند. آثاری از مجموعههایی چون موزه متروپولیتن نیویورک، موزه گتی، موزه بریتانیا، لوور، موزه پرادو و موزههای واتیکان نیز به نمایشگاه امانت داده شدهاند.
میراثی مشترک
پیام اصلی نمایشگاه «جهان باستان» این است که فرهنگها هیچگاه کاملاً در مرزهای جغرافیایی خود محصور نبودهاند. هنر، باورهای مذهبی، فناوری، کالاها و شیوههای زندگی در مسیر ارتباط میان جوامع تغییر کردهاند و شکلهای تازهای به خود گرفتهاند.
نمایشگاه با کنار هم قرار دادن آثاری از ایران، هند، چین، یونان، روم و مناطق دیگر، تاریخ را نه مجموعهای از تمدنهای جداگانه، بلکه داستانی مشترک از ارتباط و تأثیرگذاری متقابل انسانها روایت میکند.





