آفرینش بینظیر

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، محمد فنائی اشکوری، استاد فلسفه و عرفان تطبیقی، در تحلیل شخصیت پیامبر اسلام، حضرت محمد بن عبدالله (ص)، او را فراتر از یک نابغه، مصلح یا رهبر تاریخی میداند و او را فرستاده و برگزیده خداوند برای هدایت بشر معرفی میکند. او به عنوان دریافتکننده وحی الهی، معلم کتاب آسمانی و خاتم پیامبران شناخته میشود. وظیفه اصلی پیامبر، هدایت انسانها به سوی خدا و حقیقت و زندگی شایسته است. قرآن او را به دعوت، تعلیم، تزکیه و تبیین مأمور کرده است.
پیامبر به عنوان واسطه هدایت تشریعی الهی میان خالق و مخلوق عمل میکند و پیام و شریعت الهی را به انسانها میرساند. کلام و سیره او از وحی الهی نشأت گرفته و از هوای نفس پیراسته است. با رسالت او، سلسله پیامبران تشریعی به پایان رسید و دین الهی به کمال نهایی رسید. شریعت او تا ابد جاودانه و جامع است و دعوت او راهنمایی برای زندگی انسانی در طول تاریخ به شمار میآید.
فنائی اشکوری تأکید میکند که شخصیت پیامبر را نمیتوان تنها در ابعاد رسالت، عبادت، اخلاق، سیاست یا معنویت خلاصه کرد، بلکه او شخصیتی جامع و هماهنگ از عقلانیت، اخلاق، معنویت، توحید، رحمت، عدالت، عبودیت و جامعهسازی است. در منظومه عرفانی و کلامی، «حقیقت محمدیه» و «نور محمدی» به عنوان نخستین جلوه آفرینش و عالیترین مظهر انسان کامل شناخته میشود.
شناخت جامع شخصیت نبوی بر اساس قرآن کریم و احادیث معتبر، متون سیره و آثار کلامی و عرفانی شکل میگیرد. تولد پیامبر(ص) در سال عامالفیل (۵۷۰ میلادی) در مکه و در دورانی که شبهجزیره عربستان در تاریکی جاهلیت به سر میبرد، رخ داد. او در خاندانی پاک از قریش به دنیا آمد و با تحمل رنج یتیمی تحت سرپرستی جدش و عمویش پرورش یافت.
عقل مداری پیامبر(ص) و عقلانیت آموزههای او بر پایه برهان و تفکر استوار است و قرآن بارها انسان را به اندیشیدن و تدبر فراخوانده است. رسالت او برای شکوفا ساختن عقل بشری و دعوت به حکمت و استدلال بوده است. ایمان در اسلام نتیجه تعقل است و هیچ جایگاهی برای خرافات و باورهای غیرعقلانی ندارد.
عقلانیت نبوی به معنای محدود کردن حقیقت به عقل محاسبهگر نیست، بلکه عقل، وحی، اخلاق و معنویت در پیوند و هماهنگی کامل قرار دارند. دعوت به خردورزی و دانشاندوزی از برجستهترین جلوههای عقلمداری پیامبر(ص) است. تفکر و تعلّم دو بال مکمل برای سعادت و کمال حقیقی انسان به شمار میروند.
قرآن و سنت بر اهمیت علم و اندیشه تأکید دارند و آغاز وحی با دانایی است. رسالت پیامبر با فرمان «اقْرَأْ» آغاز شد و قرآن انسان را به تدبر و تفکر در آیات آفاقی و انفسی دعوت میکند. آموزش کتاب و حکمت در رسالت نبوی به پرورش خرد و تفکر صحیح اشاره دارد.
پیامبر اکرم(ص) جامعهای را پایهگذاری کرد که در آن علم منبع تغذیه اندیشه و خردورزی راهنمای بهکارگیری درست علم است. عبودیت در مرکز شخصیت او قرار دارد و اوج کمال او در مقام بندگی خالصانه و تسلیم در برابر پروردگار تجلی یافته است. او خود را عبد خدا میدانست و عالیترین مقامش در نگاه توحیدی، رسیدن به کمال عبودیت بود.
آیین او انسان را از بندگی به بندگی خدای یگانه دعوت میکند و توحید برنامهای بنیادین برای رهایی انسان از بتهای آشکار و پنهان است. عبادت در این مکتب وسیلهای برای ساختن انسان و پیوند دوباره او با حقیقت متعالی است. پیامبر در کنار افراد عادی مینشست و از تجملات دوری میکرد.
او ملاک برتری انسانها را از نژاد و تعلقات قبیلهای به ایمان و تقوا تغییر داد و حقوق اجتماعی عادلانه را برای تمام اقشار تثبیت کرد. صبر فعال و جهاد او در برابر آزارها و تهدیدها با شکیبایی و توکل به خدا همراه بود. جهاد در منظومه نبوی مفهومی فراتر از جنگ دارد و تلاشی مستمر در برابر جهل و فساد است.
عدالتخواهی و قانونمداری در مدیریت پیامبر برای برپایی قسط و عدالت مبعوث شد و او به اصل شایستهسالاری و مشورت با مردم توجه داشت. او ضوابط انسانی و اخلاقی دقیقی برای جلوگیری از آسیب به غیرنظامیان وضع کرد و همواره از صلح عادلانه استقبال میکرد. او هرگز به نام صلح تسلیم زورگویی نمیشد و حفظ عزت امت اسلامی را تکلیفی قطعی میدانست.



