آغاز راهی به سوی حکمت

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، مراسم بزرگداشت پرویز ضیاءشهابی، استاد برجسته فلسفه، در عصر روز یکشنبه ۱۵ شهریورماه در موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه برگزار گردید. این مراسم پس از مدتها در این موسسه برگزار شد و با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران فلسفه همراه بود. در این جلسه، ضمن قدردانی از تلاشهای علمی پرویز ضیاءشهابی، از ترجمه جدید او با عنوان «تحول تاریخی مفهوم فلسفه» که به همت انتشارات فرهنگ سیادت منتشر شده است، رونمایی شد.
پرویز ضیاءشهابی، متولد ۱۳۲۲ در تهران، از پژوهشگران برجسته فلسفه در ایران به شمار میرود. او فلسفه آلمانی را در ایران نزد استادانی چون سید حسین نصر، یحیی مهدوی، احمد فردید، مهدی حائری یزدی، سید جلالالدین آشتیانی و جواد مصلح آموخته و در آلمان نیز شاگرد فریدریش ویلهلم فن هرمن، هیدگرشناس بزرگ بوده است. او علاوه بر آشنایی عمیق با ادبیات کهن فارسی، تسلطی شگرف بر زبان آلمانی دارد. ضیاءشهابی سالها در دانشگاه مشهد به تدریس فلسفه پرداخته و سپس به تهران منتقل شده و در گروه فلسفه دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات و فناوری مشغول به فعالیت شده است. آثار او محدود است و از جمله آنها میتوان به ترجمه آثاری چون «سرآغاز کار هنری» (نوشته مارتین هیدگر با شرح فون هرمن، ۱۳۷۷)، «راههای به تفکر فلسفی: درآمدی به مفاهیم بنیادین» (نوشته یوزف ماری بوخنسکی، ۱۳۸۰)، «مسائل اساسی پدیدارشناسی» (نوشته مارتین هیدگر، ۱۳۹۲)، «فلسفه هنر به نزد هایدگر» (نوشته فریدریش فون هرمن) و تألیف کتابهایی چون «سرآغاز و سرانجام هستها: شش جستار در فلسفه یونانی» (۱۳۹۶) و «درآمدی پدیدارشناسانه به فلسفه دکارت» اشاره کرد.
در این مراسم، شخصیتهای برجستهای چون حسین واله، رئیس موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، محسن جوادی، استاد فلسفه و معاون فرهنگی وزیر ارشاد، حسین معصومی همدانی، استاد فلسفه، هادی عالمزاده، استاد الهیات و معارف اسلامی، و دیگر پژوهشگران و استادان حضور داشتند. در ادامه، گزارشی از سخنرانیهای این نشست ارائه میشود.
مصطفی ملکیان و بهمن پازوکی، شاگردی من، شاگردی راهبانه نسبت به ایشان است. در ابتدای جلسه، بهمن پازوکی، استاد فلسفه و عضو هیات علمی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه، به معرفی کتاب پرداخت و ضمن تقدیر از مقام علمی پرویز ضیاءشهابی، به کتاب «تحول تاریخی مفهوم فلسفه» اشاره کرد. سپس حسین واله، رئیس موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، به شرکتکنندگان خیر مقدم گفت. بعد از آن، مصطفی ملکیان، پژوهشگر فلسفه اخلاق، به عنوان اولین سخنران این نشست صحبت کرد و گفت: «جای من اینجا نبود، چون مسلماً اساتید بزرگ برای این سخنرانی حقتقدم دارند. اما از سوی دیگر، جای من اینجاست چون یکی از شیفتگان شخصیت و منش آقای دکتر ضیاءشهابی هستم و برای من افتخار است که این شیفتگی را بار دیگر به زبان بیاورم. از موسسه و همه دستاندرکاران آن سپاسگزارم که امکان بزرگداشتی را برای استاد فراهم آوردند و باز هم سپاسگزارم که از من نیز دعوت کردند.»
ملکیان در ادامه افزود: «در این دقایق مختصر که در خدمت دوستان هستم، با اینکه چیز گفتنی چندان ندارم، اما چند نکته را متذکر میشوم و بقیه را به اساتید واگذار میکنم. دیوید بروکس، نویسنده آمریکایی، در دو تا از آثارش نکتهای گفته است که مبنایی برای یک سلسله بحثها قرار داده است. من فقط از همان نکته ابتدایی استفاده میکنم. ایشان معتقد است که هر انسانی از دو دسته ویژگی برخوردار است که وقتی در مقام معرفی او برمیآییم، این دو دسته ویژگیها بسیار متفاوت هستند. یکی ممکن است به لحاظ ویژگیهای دسته اول بسیار شخصیت چشمگیری باشد و دیگری ممکن است به دلیل ویژگیهای دسته دوم این چشمگیری را داشته باشد. بروکس ویژگیهای دسته اول را به ویژگیهای کارنامهای تعبیر میکند و میگوید این ویژگیها همان ویژگیهایی هستند که آدم زمانی که میخواهد وارد دانشگاه شود یا در موسسهای استخدام شود، معمولاً به این ویژگیها استناد میکنند.»
ملکیان ادامه داد: «اما بروکس دسته دوم از ویژگیها را به ویژگیهای ستایشنامهای تعبیر میکند. در جایی دیگر نیز از این دسته ویژگیها با عنوان ویژگیهای رسائیهای یاد میکند. مثلاً زمانی که کسی فوت میکند، در جمع دوستان بر سر تربت او گفته میشود که از ویژگیهای رسائیهای او سخن گفته میشود. بروکس میگوید در آن شرایط هیچکس نمیگوید که ایشان چند مدرک دکتری داشت یا چه کتابهایی نوشت، بلکه شخصی میآید و میگوید این شخص خیلی متواضع بود یا دل پاکی داشت. این ویژگیها به احوال درونی آن شخص و شخصیت و منش او در جامعه برمیگردد.»
ملکیان با بیان اینکه آقای دکتر ضیاءشهابی هم ویژگیهای کارنامهای و هم ویژگیهای ستایشنامهای دارد، گفت: «من به دلیل شیفتگی شخصی به ایشان، ابتدا به ویژگیهای ستایشنامهای میپردازم. بدون هیچ مبالغهای، از دهه شصت که در مشهد به خدمت ایشان میرسیدم و تا سالهای بعد که در تهران به خدمت ایشان میرسیدم، بارها و بارها به دوستان گفتهام که این چهار ویژگی که در ایشان دیدهام، در کمتر شخصیتی دیدهام. اولین ویژگی تواضع بیش از حد ایشان است که در شرایطی که اصلاً توقع تواضع از کسی نمیرود، ایشان تواضع نشان میدهد. این تواضع شگفتانگیز در ایشان وجود دارد و من این تواضع را ویژگی مثبت یک انسان میدانم.»
ملکیان همچنین گفت: «ویژگی دوم ایشان این است که هیچوقت ندیدم از کسی بدگویی کنند. هیچوقت ندیدم از کسی غیبت کنند یا عیبجویی بکنند. اگر از کسی صحبتی در میان است، تا زمانی که دیگران نقل میکنند، آقای دکتر ساکت هستند، اما اگر کسی چیزی در مدح آن شخص گفت، آنگاه دکتر ضیاءشهابی دنباله سخن آن شخص را پی میگیرند و هر چه که در ضمیرشان از نیکیهای آن شخص هست را بر زبان میآورند.»
وی با اشاره به ویژگی سوم افزود: «ویژگی سوم ایشان این است که سخن ایشان همیشه حجت است. هیچگاه ندیدم سخنی از زبان ایشان بِرَمد یا بدون تامل جوابی بدهند. من در طول عمرم سه یا چهار نفر مثل ایشان دیدهام که سنجیده سخن میگویند. یکی دیگر از این بزرگان آقای دکتر معصومی همدانی هستند که اینجا هم تشریف دارند. سخن ایشان سنجیده است و علیالتحقیق سخن بر زبان میآورند.»
ملکیان در ادامه تصریح کرد: «شما از دکتر ضیاء شهابی «نمیدانم» فراوان میشنوید و این امتیازی است که من در ایشان دیدهام. من فقط در مرحوم علامه طباطبایی این را دیده بودم که ایشان به کرات در هر مجلسی میگفتند «نمیدانم» یا میگفتند باید تامل کنم. در آقای شهابی من این ویژگی علامه طباطبایی را دیدهام. آقای شهابی به وفور میگویند نمیدانم و باید تامل کنم، زیرا برای ذهن مخاطب ارزش قائل هستند.»
وی با اشاره به ویژگی چهارم اظهار داشت: «ویژگی چهارم ایشان این است که همیشه کنجکاوی علمی ایشان محفوظ است. یعنی در هیچ مجلسی نیست که موضوعی مطرح شود و ایشان اگر سوالی دارند، نپرسند. ایشان همچنان مانند یک نوجوان در مطالب علمی کنجکاو هستند و هرگز از اینکه فرصتی را برای پرسش از استادی که چیزی را طرح کرده است، از دست بدهند، پرهیز نمیکنند.»
ملکیان در پایان گفت: «ممکن است اساتید دیگر ویژگیهای مثبت دیگری در ایشان دیده باشند، اما برای من این چهار ویژگی در وجود ایشان واقعاً شاخص و برجسته است و من از این جهت بسیار برای ایشان احترام قائلم. اما چند دقیقهای هم به ویژگیهای کارنامهای ایشان بپردازم. من افتخار شاگردی ایشان را به ندرت در حضور خودشان داشتم، اما عمده شاگردی من، شاگردی راهبانه نسبت به ایشان است و از نوشتهها و آثار ایشان بهره بردهام.»




