تحلیل گفتمان خیام: نگاهی نو به آثار و اندیشههای خیام

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، عمر خیام یکی از نمادهای بزرگ فرهنگی ما ایرانیان به شمار میآید. او تمامی ویژگیهای یک اسطوره را داراست و به همین دلیل است که در طول تاریخ بهطور مداوم و قاطعانه مورد توجه قرار گرفته است. بهگونهای که هر ایرانی نه تنها عمر خیام، بلکه اسطورهای به نام خیام را در درون خود احساس میکند.
سینا جهاندیده در مقدمه کتاب «خیام؛ پرومته ایران» که بهتازگی توسط انتشارات مروارید منتشر شده، با اشاره به اینکه مطالعات گفتمانی و تحلیل گفتمان انتقادی در پژوهشهای ادبی ایران سابقه چندانی ندارد، بیان کرده است: این کتاب بر اساس نظریه برساختگرایی و تاریخگرایی نو، با ترکیب روشهای تبارشناسی، تحلیل انتقادی گفتمان و مطالعات فرهنگی، سعی دارد با برجستهسازی عناصر گفتمانی و توجه به گسستها و بازنماییهای تاریخی، به توصیف پدیدارشناختی گفتمان خیامیت نزدیک شود.
نویسنده در فصل اول با عنوان «رویکردها و روشها» به بررسی برساختگرایی و نظریه تحلیل گفتمان، رتوریک و سیاست گفتمان، بازنمایی در گفتمان خیامیت و هرمنوتیک خیامیت پرداخته است. در فصل دوم با عنوان «خیامیت پیشامدرن»، به هسته تاریخی گفتمان خیامیت، ساختار دو بنی خیامیت، سرشت استعاری گفتمان خیامیت، ساختار ظاهری گفتمان خیامیت، گسستهای تاریخی گفتمان خیامیت، بازی با استعارههای زندگی عمر خیام، داستان نامه سنایی به عمر خیام و مباحث دیگری از جمله حالت شفاهی گفتمان خیامیت و ثبت رباعیات خیام و مکتوب شدن جهتدار خیامیت در قرن هشتم پرداخته شده است.
فصل سوم با عنوان «در جستجوی پلات گفتمان خیامیت پیشامدرن» به مباحثی چون توبه گفتمانی در خیامیت پیشامدرن، نسبت توبه گفتمانی و گسستهای گفتمانی، توبهدادن گفتمانی خیام و ترکیب طبایع و ترکیب پیاله میپردازد. نویسنده در فصل چهارم با عنوان «خیامیت مدرن: (لایهبرداری اول: تبیین تاریخی- اجتماعی)» به مباحثی از جمله تطهیر گفتمانی در خیامیت مدرن، تکصدایی کردن خیامیت، مولفانگاری خیام و شکلگیری رویکرد انسجامگرایی و شکلگیری ایدئولوژی درمان خیام پرداخته و در فصل پنجم که «خیامیت مدرن: (لایهبرداری دوم: تبیین گفتمانی)» نام دارد، به مباحثی چون تدوین ناسیونالیستی صادق هدایت از رباعیات خیام، رفتار دوگانه صادق هدایت با شخصیت مفهومی خیام و نسبت تدوین فرهنگ ملی و تدوین رباعیات خیام اشاره کرده است.
فصل ششم کتاب «خیام به مثابه شخصیت مفهومی و گفتمانی» نام دارد و شامل تحلیلهای نویسنده درباره موضوعاتی چون هویت برساخته عمر خیام، شخصیت مفهومی خیام و پروتوتیپ عمر خیام است. فصل هفتم نیز با عنوان «ماهیت درونماندگار خیامیت» اشاره دارد که اگر گفتمان خیامیت را فراتر از زمان و به عنوان یک فرآورده بازمانده از زیباییشناسی کلاسیک ارزیابی کنیم، این گفتمان سه ویژگی درونماندگار دارد که شامل حقیقتگویی، گفتگومندی و رتوریک منفی است.
انتشارات مروارید بهتازگی این اثر را در ۳۰۸ صفحه و با قیمت ۸۸۰ هزار تومان منتشر کرده است.



