کتابکده

کتابخانه فتح‌المبین؛ میان کتاب، آژیر و خاطره

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد – جنگ تحمیلی هشت‌ساله، تنها زیرساخت‌های نظامی و شهری خوزستان را تحت تأثیر قرار نداد، بلکه به شریان‌های فرهنگی این استان نیز فشار سنگینی وارد کرد. با این حال، اسناد تاریخی نشان می‌دهد کتابخانه‌های خوزستان صرفاً محل امانت کتاب نبودند؛ این مراکز به پناهگاه آوارگان، محلی برای تقویت روحیه رزمندگان و بستری برای ادامه آموزش کودکان و نوجوانان تبدیل شده بودند. در این میان، دزفول؛ شهر «استقامت» و «صبر»، در طول هشت سال دفاع مقدس، نه فقط خط مقدم نبرد نظامی، بلکه صحنه تلاشی نابرابر برای حفظ حیات اجتماعی و فرهنگی نیز بود. در شهری که بارها زیر آتش دشمن قرار گرفت، «کتابخانه فتح‌المبین» که فعالیت خود را از سال ۱۳۵۱ آغاز کرده بود، نمادی از تداوم روشنایی فرهنگ و اندیشه به شمار می‌رفت. هم‌زمان با آغاز هفته دفاع مقدس، مروری بر سرگذشت این کتابخانه در آن روزهای دشوار خالی از لطف نیست.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد – کتابخانه فتح‌المبین؛ فضایی برای پایداری در دل دزفول جنگ‌زده، در سخت‌ترین روزهای جنگ و با وجود همه آشوب‌ها و آسیب‌های ناشی از تهاجم، همچنان به فعالیت خود ادامه داد و اکنون که بیش از چهار دهه از آن روزهای تلخ می‌گذرد، بیش از ۵۰ هزار نسخه کتاب در بخش‌های مختلف از جمله امانت، مطالعه، کودک و نشریات در اختیار دارد. با توجه به اسناد موجود و شدت بمباران‌های دزفول، در منابع عمومی اشاره مستقیمی به آسیب دیدن ساختمان کتابخانه دیده نمی‌شود که این امر از پایداری زیرساخت‌های فرهنگی شهر حکایت دارد. با این حال، نقش کتابخانه‌ها به عنوان مراکزی برای حفظ روحیه عمومی و تداوم فعالیت‌های فرهنگی در دزفول جنگ‌زده، اهمیتی دوچندان داشت. در شهری که همه ارکان آن زیر فشار جنگ بود، کتابخانه‌ها و مراکز فرهنگی نقشی اساسی در حفظ روحیه جامعه، استمرار آموزش و انتقال مفاهیم ایفا می‌کردند و کتابخانه فتح‌المبین نیز یکی از همین نهادهای ماندگار بود. در این میان، اعضای کتابخانه با سلاح کتاب می‌کوشیدند سنگری برای اندیشه در دل جبهه‌ها برپا کنند. ترویج کتابخوانی و نقش کتابداران و اعضا در پاسداری از سرمایه‌های فرهنگی و معنوی جامعه، به‌ویژه در بزنگاه‌های تاریخی، اهمیت این موضوع را دوچندان می‌کند.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد – عبدالعظیم چکاو، ۷۴ ساله و از چهره‌های باسابقه کتابداری دزفول، در دوران هشت سال دفاع مقدس رئیس کتابخانه فتح‌المبین دزفول بود و پیش‌تر نیز ۲۹ سال مسئول کتابخانه‌های این شهرستان را برعهده داشت. او با مرور خاطرات سال ۵۹ و آغاز جنگ تحمیلی گفت: کتابخانه فتح‌المبین در پشت اداره مخابرات دزفول قرار داشت. در اسفندماه ۱۳۵۹، موشکی در نزدیکی کتابخانه اصابت کرد و بخشی از سقف آن فرو ریخت. در آن زمان پناهگاهی در نزدیکی کتابخانه نداشتیم و هنگام موشک‌باران در محوطه بیرون می‌ماندیم. کتابخانه برای چند ساعت، شاید تا نیم‌روز، تعطیل می‌شد اما روز بعد دوباره فعالیت خود را از سر می‌گرفت. چکاو افزود: پس از ریزش سقف، کتاب‌ها را جمع‌آوری کردیم و به میراث فرهنگی که در اداره فرهنگ و ارشاد واقع در خیابان میدان قلعه بود، منتقل کردیم. مدتی کتاب‌ها آنجا نگهداری شد تا اینکه پس از آمارگیری، آن‌ها را به شهرک صفی‌آباد بردیم و در یک کانتینر جا دادیم. در اردوگاه اشرفی اصفهانی نیز یک اتاق کوچک را به بخشی دیگر از کتاب‌ها اختصاص دادیم و کتابخانه‌ای کوچک شکل گرفت. محل کتابخانه و کتاب‌ها با توجه به شرایط جنگی مدام تغییر می‌کرد. در همان سال‌ها همه کتاب‌ها را از اردوگاه اشرفی اصفهانی، صفی‌آباد و اداره فرهنگ و ارشاد جمع کردیم و به کلانتریِ نبش خیابان امام و قاضی انتقال دادیم و کتابخانه‌ای جدید برپا شد.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد – او در ادامه درباره برگزاری نمایشگاه کتاب در دوران جنگ گفت: در سال ۶۵ ساختمانی ساخته شد و همه کتاب‌ها به آنجا منتقل شدند و در همان زمان نام «فتح‌المبین» برای کتابخانه انتخاب شد. ما زیر آتش موشک کار می‌کردیم و مراجعه‌کنندگان، از مردم عادی تا دانشجو و دانش‌آموز، کتاب امانت می‌گرفتند. دانش‌آموزان نیز در سالن‌های مطالعه درس می‌خواندند. رزمنده‌ها هم با لباس شخصی مراجعه می‌کردند و کسی متوجه نمی‌شد که آنان رزمنده هستند. اعضای کتابخانه بیشتر کتاب‌های داستان، شعر، آثار علمی و تاریخی و همچنین نوشته‌های مرتضی مطهری، محمدتقی شریعتی، جعفر سبحانی و آیت‌الله دستغیب را به امانت می‌بردند. در کتابخانه فتح‌المبین، برنامه‌های معمول کتابخانه اجرا می‌شد و در دهه فجر نیز برای تهیه کتاب به تهران می‌رفتیم و پس از خرید، نمایشگاه کتاب برپا می‌کردیم. مسئول کتابخانه فتح‌المبین دزفول همچنین از یکی از خاطرات تلخ آن روزها گفت: یک عصر در کتابخانه خیابان قلعه همراه همکارم خانم دانش‌فر مشغول رده‌بندی کتاب‌ها بودیم که صدای موشک آمد. ایشان آن‌قدر ترسید که نزدیک بود از حال برود. ترس من هم کمتر از خانم دانش‌فر نبود، اما کتابخانه در هیچ شرایطی تعطیل نشد و فعالیت آن ادامه یافت. چکاو با اشاره به تلاش برای راه‌اندازی کتابخانه در پادگان کرخه دزفول نیز بیان کرد: در دوران جنگ، بیشتر بمباران‌ها متوجه پادگان‌ها و مرکز شهر بود. در همان زمان تصمیم گرفته شد در جبهه و پادگان کرخه کتابخانه‌ای ایجاد شود. برای ساماندهی آن به پادگان رفتم، اما به دلیل کمبود نیرو، کسی مسئولیت کتابخانه را نپذیرفت و این طرح عملی نشد. او همکاران کتابخانه فتح‌المبین در سال‌های جنگ را خانم سهرابی، خانم دانش‌فر و آقای سرخه معرفی کرد و گفت: این گروه با وجود همه خطرات و بدون ترس، به مردم خدمت کردند و هر یک امروز خاطرات فراوانی از آن روزها در ذهن دارند.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد – زهره سهرابی، کتابدار کتابخانه فتح‌المبین که اکنون ۷۵ سال دارد، از سال ۱۳۵۳ فعالیت خود را در این کتابخانه آغاز کرد. او درباره نخستین روزهای کار و دوران جنگ هشت‌ساله گفت: در آن زمان بودجه کتابخانه‌ها توسط شهرداری توزیع می‌شد و کتابخانه زیر نظر هیئت امنا اداره می‌شد. ۹ ماه در این کتابخانه کار کردم و سال ۵۴ برای گذراندن دوره کتابداری به اهواز رفتم. کتابخانه نشاط در خیابان نشاط و در محدوده‌ای که باغ شهرداری، مخابرات و آموزش و پرورش در آن قرار داشت، واقع شده بود. سال ۵۹ وقتی به نزدیکی کتابخانه رسیدم، نخستین موشک اصابت کرد و یادم هست چند خانم مرا کشان‌کشان به داخل خانه‌ای بردند و به من آب‌قند دادند. همان شب نیز دوباره در نزدیکی کتابخانه موشک‌باران شد. سهرابی ادامه داد: کتابخانه و کتاب‌ها زیر آتش موشک قرار گرفتند و بخشی از کتاب‌ها سوخت. در سال ۶۰، در خانه‌ای قدیمی که از بناهای تاریخی و متعلق به فردی سرشناس بود، کتاب‌های سوخته و پاره‌شده را جدا کردیم. سال بعد نیز کتاب‌های آسیب‌دیده را در نمایشگاهی به نمایش گذاشتیم. او افزود: محل دیگر کتابخانه، ساختمان نیمه‌کاره و مصادره‌شده کلانتری پس از انقلاب بود؛ ساختمانی سرد و خالی از امکانات که در اختیار کتابخانه قرار گرفت. کتاب‌ها را بر اساس مُهر در دفتر جدید شماره دیویی زدیم و یک اتاق را به دختران و اتاقی دیگر را به پسران اختصاص دادیم. برنامه‌های فرهنگی و فوق‌برنامه نیز برگزار می‌کردیم. برای کودکان کتاب‌های موزیکال تهیه می‌کردم تا با کتاب‌ها نمایش اجرا کنند یا موسیقی گوش دهند. کتابدار کتابخانه فتح‌المبین گفت: تا سال ۶۲ در ساختمان کلانتری بودیم، اما بعد آن مکان را از ما گرفتند و همکاران تقسیم شدند؛ آقای چکاو و آقای سرخه به روستاها رفتند و خانم دانش‌فر در روستای شمس‌آباد، در مسجدی، مسئولیت کتاب‌ها را برعهده گرفت. من نیز به عنوان کتابدار مهمان به اندیمشک منتقل شدم.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد – خاطرات روزهای جنگ در کتابخانه فتح‌المبین، که پیش از جنگ تحمیلی میان مردم با نام کتابخانه ارشاد شناخته می‌شد، فراوان است؛ خاطراتی آمیخته با ترس، هیجان و اضطراب، اما سرشار از عشق به خدمت و دلبستگی به کتاب و کتابخوانی. ثبت این روایت‌ها می‌تواند روزهای هشت‌ساله جنگ را برای کسانی که در مناطق مرزی و شهرهای درگیر جنگ حضور نداشتند، ملموس‌تر کند و برگ دیگری بر تاریخ پرشکوه و شجاعانه آن دوران بیفزاید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا