نگاهی نو به آغاز ورود اسلام به ایران

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد؛ کتاب «ذیقار؛ نخستین جنگ اعرابِ پس از اسلام با ایرانیان» تألیف محمدرضا چیتساز به چاپ رسید. این اثر بخشی از یک پژوهش جامع با عنوان ورود اسلام به ایران است که در پنج دفتر تنظیم شده و نشر وزن دنیا، دفتر اول آن را منتشر کرده است. در این تحقیق، دیدگاههای رایج درباره زمان آغاز ورود اسلام به ایران مورد بازبینی قرار گرفته است.
بر اساس اطلاعات ارائهشده در معرفی کتاب، اکثر متون تاریخی و پژوهشهای معاصر، آغاز ورود اسلام به ایران را به زمان ابوبکر بن ابیقحافه، جانشین پیامبر(ص)، و سال ۱۲ق/۶۳۳م نسبت میدهند. اما یافتههای جدید از برخی متون سریانی، یونانی و عربی و همچنین کاوشهای باستانشناسی و بررسی سکههای آخرین شاهان ساسانی، روایت متفاوتی را ارائه میدهند. طبق این پژوهش، ورود اسلام به ایران در زمان پیامبر(ص) و در سال ۷ق/۶۲۸م با لشکرکشی خالد بن ولید و چهار جنگ حفیر، ابله، بسراه و زنجیره آغاز شده است.
در این میان، چندین جنگ دیگر، از جمله دومهالجندل، لشکرکشی به سوی آتشکده ساسانی در یمامه و جنگ ذیقار، پیش از این چهار جنگ به وقوع پیوستهاند. نویسنده، جنگ ذیقار را نخستین مواجهه اعرابِ پس از اسلام با ایرانیان میداند. در این پژوهش ذکر شده است که پیامبر(ص) در سالهای پایانی اقامت خود در مکه، بزرگان بنیشیبان را به حمله به مرزهای ایران ترغیب کرد و به دنبال آن، جنگ ذیقار میان اعراب بنیشیبان و ایرانیان رخ داد. این کتاب همچنین به بررسی جایگاه جنگ ذیقار در دوره ساسانی میپردازد.
در این تحقیق، روایتهای متداول درباره زمان، مکان و دلایل جنگ ذیقار نیز مورد بررسی قرار گرفته است. بیشتر پژوهشگران این جنگ را مربوط به سالهای ۶۰۴م تا ۶۱۰/۶۱۱م میدانند و علل آن را به مسائلی نظیر خودداری نعمان بن منذر، فرمانروای لَخْمی دستنشانده ایران در حیره، از فرستادن دخترش برای همسری خسرو پرویز، برکناری و قتل نعمان، عدم تحویل میراث جنگی او و موضوع حق امنیت راه کاروانهای ایرانی مرتبط میدانند. با این حال، در کتاب تأکید شده که این موارد به دلیل نادیدهگرفتن برخی علل بنیادین جنگ در منابع نمیتوانند بهتنهایی روایت کاملی از آغاز آن ارائه دهند.
«ذیقار؛ نخستین جنگ اعرابِ پس از اسلام با ایرانیان» از مجموعه جستار نشر وزن دنیا منتشر شده است. این کتاب در ۳۸۴ صفحه و با قیمت یک میلیون و صد هزار تومان در دسترس علاقهمندان قرار دارد.



