مسئله، استقلال ایران است

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، نشست نقد و بررسی کتاب «گلوگاه: چرا جهان چشم از تنگه هرمز بر نمیدارد؟» نوشته ادوارد فیشمن و ترجمه محسن ابراهیمی، عصر دوشنبه ۱۳ مهرماه در فضای «در عین حال» کتابفروشی دی برگزار شد. این نشست با مدیریت متین غفاریان، روزنامهنگار، و با حضور سعید لیلاز، تحلیلگر مسائل سیاسی و اقتصادی، و رحمان قهرمانپور، پژوهشگر و مترجم مسائل بینالملل، برگزار گردید.
سعید لیلاز در این نشست به بررسی سازوکار تحریمها، ارتباط آن با مسائل داخلی ایران و جایگاه ژئوپلیتیک کشور پرداخت و تأکید کرد که یکی از خطرات جدی، نسبت دادن مشکلات ناشی از سوءمدیریت و فساد داخلی به تحریمهاست؛ زیرا ممکن است با رفع تحریم، این مشکلات همچنان باقی بمانند. او همچنین به تأثیر اختلافات جناحی بر روایتهای ارائه شده از واقعیتهای ایران اشاره کرد و گفت: این وضعیت موجب شده است که روایتهای نادرستی از یک واقعیت واحد مطرح شود که میتواند جامعه را گمراه کند و به تصمیمهای نادرست منجر شود.
لیلاز با اشاره به یکی از محورهای اصلی کتاب «گلوگاه» بیان کرد: جهان از دیرباز با مسئله گلوگاهها مواجه بوده است. در گذشته، گلوگاهها بیشتر جنبه جغرافیایی داشتند، اما اکنون به حوزه اقتصاد و فضای دیجیتال منتقل شدهاند. او ادامه داد: ظاهر این گلوگاههای دیجیتال ممکن است ترسناک به نظر برسد، اما در واقع شکننده هستند، زیرا اگر واقعاً تأثیرگذار بودند، منجر به حمله نظامی نمیشدند.
لیلاز همچنین به تجربه کشورهای مختلف در مواجهه با تحریمها اشاره کرد و گفت: تاریخ تحریمهای اقتصادی، از دوران ناپلئون به بعد، نشان میدهد که هیچ نمونهای وجود ندارد که تحریم اقتصادی بهتنهایی توانسته باشد کشوری را به تغییر رفتار وادار کند. او به نمونههایی مانند کوبا و عراق اشاره کرد و افزود: در مواردی که تغییرات سیاسی اساسی رخ داده، نیروی نظامی نیز وارد عمل شده است.
لیلاز در ادامه با اشاره به ورود تحریمها به عرصه دیجیتال گفت: در عصر دیجیتال، تحریم به یک مسابقه دائمی تبدیل شده است؛ به طوری که اگر شرکتی جدید با نامی متفاوت تأسیس شود، ممکن است بتوان بخشی از محدودیتها را دور زد. بنابراین، نمیتوان تصور کرد که ابزارهای دیجیتال، تحریم را به ابزاری مطلق و همیشگی تبدیل کردهاند.
او همچنین به اهمیت تاریخی تنگه هرمز و خلیج فارس اشاره کرد و گفت: بخش مهمی از کتاب به این مسئله میپردازد که گلوگاههای جغرافیایی از چه زمانی اهمیت پیدا کردهاند. ما از دوران صفویه میدانیم که تنگه هرمز و خلیج فارس اهمیت زیادی داشتهاند. حتی انتقال پایتخت در دوره شاه عباس از قزوین به اصفهان نیز به موقعیت جغرافیایی و مسائل مرتبط با خلیج فارس مربوط میشود.
لیلاز یکی دیگر از محورهای کتاب را پاسخ به این تصور رایج دانست که سیاست دو حزب اصلی آمریکا در قبال ایران تفاوت بنیادی دارد. او گفت: کتاب نشان میدهد که تصور تفاوت بنیادین سیاست دموکراتها و جمهوریخواهان در قبال ایران چندان قابل اتکا نیست. او با اشاره به دوران ریاستجمهوری باراک اوباما گفت: او تصمیم گرفت برخی از افراد دولت قبلی را در کاخ سفید نگه دارد، که این نشان میدهد سیاست تحریمی آمریکا علیه ایران صرفاً محصول یک حزب نیست.
لیلاز همچنین به موضوع هستهای ایران اشاره کرد و گفت: مسئله میان ایران و ایالات متحده نباید صرفاً به پرونده هستهای تقلیل یابد. به اعتقاد او، مسئله اصلی ژئوپلیتیک است و این تصور که اگر ایران در موضوع غنیسازی زودتر کوتاه میآمد، جنگ اتفاق نمیافتاد، با تجربه تاریخی سازگار نیست.
او تأکید کرد که ژئوپلیتیک همچنان نقش تعیینکنندهای دارد و اینکه چه کسی در ایران حاکم باشد یا چه کسی در ایالات متحده رئیسجمهور باشد، در اصل مسئله ژئوپلیتیک ایران تغییر بنیادینی ایجاد نمیکند. لیلاز همچنین جنگ اوکراین و تحریم روسیه را از جمله عواملی دانست که فرصت جدیدی برای ایران ایجاد کرده است.
او در ادامه با طرح نگرانیهایی گفت: من نگران این هستم که سوءمدیریت و فساد داخلی را به تحریمها نسبت بدهیم و تصور کنیم که با رفع تحریم، همه مشکلات حل خواهد شد. این نگرانی را میتوان در تجربه سال ۱۳۹۶ نیز بررسی کرد. اگر تحریم برداشته شود، این اتفاق خوبی است، اما نباید تصور کنیم که با رفع تحریم، تمام مسائل اقتصادی و سیاسی کشور به طور خودکار حل خواهد شد.
لیلاز در بخش دیگری از سخنان خود نسبت تحریم با دموکراسی را مورد بررسی قرار داد و گفت: شواهد تاریخی نشان میدهد که رابطه مستقیمی میان تحریم و دموکراسی وجود ندارد. او ادامه داد: تعداد کشورهای تحریمشده در جهان محدود است، اما تعداد کشورهای غیردموکراتیک بسیار بیشتر است. بنابراین نمیتوان گفت تحریم به تنهایی علت شکلگیری نظامهای غیردموکراتیک است.
رحمان قهرمانپور، دیگر سخنران این برنامه، با بررسی ابعاد مختلف تحریمها در سیاست بینالملل، اقتصاد سیاسی، جامعهشناسی سیاسی و حقوق بینالملل، تحریم را یکی از ابزارهای دولتهای بزرگ برای اعمال اراده خود بر دیگر کشورها دانست و گفت: تحریمها در سالهای اخیر از یک ابزار عمومی اقتصادی به سازوکاری هوشمند و متکی بر فناوریهای جدید، از جمله هوش مصنوعی، تبدیل شدهاند.



