سیاستمداران محافظهکار: چهرههای تأثیرگذار در دنیای امروز

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، طاهره مهری- محمدحسین فروغی (زاده ربیعالاول ۱۲۵۵ هجری قمری، معادل خرداد ۱۲۱۸ خورشیدی و درگذشته ۱۰ رمضان ۱۳۲۵ هجری قمری، برابر با ۲۵ مهر ۱۲۸۶ خورشیدی) با تخلّص «فروغی» و لقب «ذُکاءُالمُلک اول» از شخصیتهای برجسته علمی و ادبی دوره قاجار به شمار میرود. او در آثار خود به تخلّص «ادیب» اشاره میکرد و لقب فروغی را ناصرالدین شاه به او اعطا کرد. محمدحسین فروغی پدر محمدعلی فروغی، ادیب و سیاستمدار معروف و ابوالحسن فروغی، روشنفکر و نواندیش دینی بود. او استاد ادبیات فارسی در مدرسه علوم سیاسی تهران و مؤسس روزنامه «تربیت»، نخستین روزنامه غیردولتی در ایران به شمار میرفت.
به مناسبت ۲۵ مهرماه، سالروز درگذشت این شخصیت، گفتوگویی با علی آلداود، پژوهشگر تاریخ و عضو شورای عالی علمی مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی انجام شد که در ادامه میخوانید:
علی آلداود در پاسخ به این سوال که محمدحسین فروغی از چه خاندانی بود و چرا به لقب «ذُکاءُالمُلک» مشهور شد، گفت: خاندان فروغی از خانوادههای قدیمی اصفهانی و تجارتپیشه بودند. جد این خانواده، ارباب اصفهانی، علاوه بر تجارت، به فرهنگ و ادب نیز علاقهمند بود و کتابی درباره اصفهان نوشته است که چند دهه پیش به تصحیح مرحوم دکتر منوچهر ستوده منتشر شد. محمدحسین فروغی، که تخلّصش «فروغی» بود، در ابتدا به تجارت پرداخت و سپس به عرصه فرهنگ و علم وارد شد. او از اصفهان به تهران آمد و با حمایت محمدحسن خان اعتمادالسلطنه به دربار ناصرالدین شاه راه یافت و به دارالترجمه و دارالتالیف ناصری پیوست.
وی افزود: ذُکاءُالمُلک اول، علاوه بر نهادسازی و ترجمه آثار مهمی مانند «دور دنیا در هشتاد روز»، خدمات دیوانی ارزشمندی نیز ارائه داد. او شخصیتی فاضل و دانشمند بود و اعتمادالسلطنه او را در وزارت انطباعات استخدام کرد. برخی از تألیفات اعتمادالسلطنه به نام خود او منتشر شد، در حالی که محمدحسین خان فروغی در نوشتن آنها نقش داشت. این موضوع در مقالهای که حدود صد سال پیش توسط مرحوم علامه قزوینی نوشته شده، نیز به آن اشاره شده است.
علی آلداود ادامه داد: محمدحسین فروغی با وجود خصلتهای روشنفکری، در عمل محافظهکار بود و در تلاش برای پیشرفت فرهنگ و تمدن ایران بود. این موضوع باعث میشد که ناصرالدین شاه به فعالیتهای او با تردید نگاه کند. در یکی از موارد، او به مدت دو ماه در خانه امینالسلطان پنهان شد تا از خطر دستگیری نجات یابد. اعتمادالسلطنه در خاطراتش به فعالیتهای محمدحسین فروغی اشاره کرده و از او به عنوان معاون خود یاد کرده است.
وی در ادامه به تفاوتهای محمدحسین فروغی با سایر اعضای دارالترجمه ناصری اشاره کرد و گفت: او به دنبال راههایی برای پیشرفت فرهنگ و تمدن در ایران بود و به همین دلیل همواره مورد ظن ناصرالدین شاه قرار داشت. محمدعلی فروغی، پسر بزرگ محمدحسین خان، نیز به عنوان سیاستمداری مورد اعتماد انگلیس و رضاشاه شناخته میشود، اما به عقیده من این خاندان هیچگاه عامل بیگانه نبوده و همواره به دنبال پیشرفت ایران بودند.
علی آلداود در ادامه به فعالیتهای محمدعلی فروغی و تأثیر او بر سیاست و فرهنگ ایران پرداخت و گفت: محمدعلی فروغی از پدرش تأثیر پذیرفته و در عرصه سیاست و علم به موفقیتهای زیادی دست یافته است. او سه بار به عنوان نخستوزیر انتخاب شد و در دورههای مختلف به عنوان وزیر و نماینده مجلس شورای ملی فعالیت کرد. کتابهای او در زمینه فلسفه و ادبیات، از جمله «سیر حکمت در اروپا»، به عنوان آثار مهم در تاریخ فلسفه ایران شناخته میشوند.
علی آلداود همچنین به ابوالحسن خان فروغی، پسر دیگر محمدحسین فروغی، اشاره کرد و گفت: او در عرصه آموزش و فلسفه اسلامی و غربی نقش مهمی ایفا کرد و به عنوان رئیس دارالمعلمین عالی، شاگردان بسیاری تربیت کرد. ابوالحسن فروغی یکی از اساتید بزرگ فلسفه بود و آثارش در این زمینه بسیار معتبر است.
در نهایت، علی آلداود به کتاب معروف «حاجی بابای اصفهانی» اشاره کرد و گفت: محمدحسین فروغی بخشی از این کتاب را که اعتمادالسلطنه ترجمه کرده بود، اصلاح کرده و نثر آن به قلم اوست. این کتاب یکی از آثار ارزشمند محمدحسین فروغی به شمار میآید و نشاندهنده تأثیر او بر ادبیات فارسی است.



