آیا صدای جامعه از توئیتر فارسی به گوش میرسد؟

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، همزمان با انتشار چاپ دوم کتاب “توئیتریشدن سیاست”، عصر دوشنبه ۴ مهرماه ۱۴۰۵، هشتمین نشست ویژه نقد و بررسی این اثر با حضور محمد رهبری، نویسنده کتاب و پژوهشگر، عباس عبدی، روزنامهنگار و پژوهشگر سیاسی، و علیاصغر سیدآبادی، ناشر و پژوهشگر، به دبیری مرضیه ادهم، دکتری علوم ارتباطات و پژوهشگر، در کافه رویداد کارزار برگزار شد.
محمد رهبری در ابتدای جلسه، با اشاره به تغییر رویکرد و ادبیات دانشگاهی در مورد شبکههای اجتماعی در سالهای ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷، به بررسی تأثیر این تغییر بر شکلگیری جامعهای چندپاره پرداخت. او توضیح داد که در این فضا، گروههای مختلف هویت خود را در تقابل با دیگران تعریف میکنند و گفت: «جامعه چندپاره دیگر تنها دو قطب ندارد؛ بلکه به وضعیتی چندقطبی تبدیل شده که هر قطب، دیگران را بهعنوان دشمن خود تلقی میکند.»
رهبری همچنین به نتایج تحلیل شبکههای اجتماعی و تأثیر تعلقات گروهی بر برداشت افراد از محتوای مشابه اشاره کرد و افزود: «اگر توییتی مشابه توسط فردی از قبیلهای دیگر نوشته شود، برداشت کاملاً متفاوتی شکل میگیرد.» او به بررسی مفهوم “سیاست رسوایی” با الهام از مانوئل کاستلز پرداخت و به بیاعتمادی دو سوم مردم جهان به نهادها و چهرههای سیاسی اشاره کرد و گفت که پیامهای منفی در شبکههای اجتماعی پنج برابر بیشتر از پیامهای مثبت دیده میشوند.
رهبری همچنین مفهوم “پروپاگاندای رایانشی” را معرفی کرد و به تأثیر رفتارهای پوپولیستی در رقابت برای جلب لایک و دنبالکننده اشاره کرد. او تأکید کرد که در این وضعیت، کاربران برای جلب نظر مخاطب از دقت علمی فاصله میگیرند و محدودیت کاراکتر هر پست به ۲۸۰ کلمه، باعث بیان تندتر و پذیرش کمتر دیدگاه مخالف میشود.
عباس عبدی، در ادامه، نقد خود را به فاصله میان ظرفیت پژوهشی کتاب و فرم ارائه آن آغاز کرد و معتقد بود که رهبری در تبدیل رساله دکتری خود به کتاب، به ساختار آموزشی و ارجاعات دانشگاهی بیش از حد وابسته شده است. او همچنین به تعمیم ویژگیهای توییتر به عنوان پدیدهای مستقل از زمینه اجتماعی انتقاد کرد و گفت: «تویتر ایرانی با توییتر کشورهای دیگر چه تفاوتهایی دارد؟»
عبدی در ادامه به تجربه خود در توییتر در انتخابات ۱۴۰۳ اشاره کرد و تأکید کرد که احساس اثرگذاری کاربران توییتر الزاماً بازتابی از فضای عمومی جامعه نیست. او گفت: «تعیینکنندگی حقیقی کاربران با تصور اثرگذاری متفاوت است.»
مرضیه ادهم، دبیر نشست، به نسبت میان ویژگیهای پلتفرم و زمینه اجتماعی و سیاسی ایران پرداخت و گفت که نمیتوان رفتار سیاسی کاربران را تنها با دادههای توییتر توضیح داد. او همچنین به غیبت نهادهای جامعه مدنی و تأثیر آن بر استفاده از شبکههای اجتماعی اشاره کرد و گفت: «اگر امکان فعالیت مدنی فراهم باشد، افراد به این اندازه به شبکههای اجتماعی پناه نمیبرند.»
علیاصغر سیدآبادی، در انتها، با نقد نگاه عبدی درباره ویژگیهای ذاتی توییتر، تأکید کرد که این ویژگیها مختص توییتر فارسی نیست و ریشه در ساختار خود پلتفرم دارد. او گفت: «توئیتر محل دعواست و این ویژگی در مقالههای مرتبط نیز مشهود است.» سیدآبادی همچنین تأکید کرد که نباید میزان بازتاب یک موضوع در توییتر را معادل وزن آن پدیده در افکار عمومی دانست و افزود: «پرخاشگری مردم ممکن است ناشی از شرایط سیاسی باشد، نه صرفاً نتیجه توییتر.»



