انتشار حماسهی جمشیدنامه

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، جمشیدنامه، یکی از حماسههای منثور بینظیر در ادبیات فارسی، به طور خاص به زندگی جمشید پیشدادی پرداخته و از این رو میتوان آن را در زمره روایتهای مستقل مانند گرشاسپنامه، کوشنامه و سامنامه قرار داد که به فراز و نشیبهای زندگی یکی از شخصیتهای اساطیری ایران مرتبط است. فارغ از مستند بودن یا نبودن روایت این حماسه و انطباق محتوای آن با متون حماسی اصلی، راوی جمشیدنامه تلاش کرده است تا بر دورهای تاریک و مبهم از زندگی جمشید تمرکز کند که تمامی منابع ادبی و تاریخی در این زمینه سکوت کردهاند. آنچه از جمشید در شاهنامه و دیگر منابع ذکر شده، بیشتر به دوران پادشاهی، زوال و قتل جم به فرمان ضحاک محدود میشود، اما جمشیدنامه بر خلاف دیگر منابع، به طور خاص به وقایع پیش از مواجهه جمشید با ضحاک میپردازد و توصیف راوی از زندگی شگفتانگیز جمشید، از دوران کودکی تا پادشاهی او بر هفت اقلیم را شامل میشود.
در هیچ یک از نسخههای شناختهشده، کوچکترین اشارهای به نام داستانپرداز جمشیدنامه نشده است، اما بر اساس دلایلی که در بخشهای بعدی مطرح میشود، وی به طور قطع فارسیزبان و اهل ادب بوده و احتمالاً در یکی از نواحی فرارود، شاید تاجیکستان امروزی، زندگی میکرده است. در مورد تاریخ زندگی داستانپرداز نیز نمیتوان به طور دقیق اظهار نظر کرد، اما با توجه به تاریخ کهنترین نسخه موجود (۱۰۲۲ق) احتمالاً در سده دهم هجری یا حتی پیش از آن، زندگی میکرده است. به هر حال، علاقهمندی شدید فارسیزبانان تاجیک به شاهنامه و تاریخ اساطیر ایران، دلیل اصلی توجه داستانپرداز تاجیک به سرگذشت جمشید پیشدادی و تلاش او برای روشنسازی خلاء تاریخ زندگی جمشید از کودکی تا پادشاهی بوده است و وی بسیار کوشیده تا جمشید را در همان فضای اساطیری شاهنامه پرورش دهد و روایت قابل توجهی در این زمینه ارائه دهد.
کهنترین نسخه جمشیدنامه در تاریخ ۱۰۲۲ق نوشته شده و با اینکه نسخهای اصیل نیست، از نظر واژگانی، گویش زبانی و حدود محتوایی، تفاوتی با دیگر نسخههای متأخر جمشیدنامه ندارد و دخل و تصرف مشهودی نیز در آن صورت نگرفته است. بنابراین احتمال میرود که تاریخ تألیف آن جدیدتر از سده دهم هجری نباشد. ویژگیهای گویش فارسی فرارودی و محتوای جمشیدنامه، محل نگهداری نسخههای آن و شیوع و شهرت گسترده نسخههای فارسی و ترکی این روایت در نواحی ماوراءالنهر، به احتمال تألیف آن در نواحی آسیای میانه اشاره دارد. گمان میرود که راوی جمشیدنامه با حماسه سمک عیار آشنا بوده و در نقل احوال جمشید و توصیف کردار عیاران متعدد روایت، از آن بهرهبرداری کرده و ابداعات نیز داشته است.
حماسه منثور جمشیدنامه، جامع ویژگیهای متون ممتاز همپایه خود نیست، اما نوآوریهای قابل توجهی نیز به ارمغان آورده است و با وجود اینکه چهار سده پیش توسط مستشرقان شناسایی شده، تا کنون در ایران به طور کامل ناشناخته باقی مانده بود. میلاد جعفرپور پس از شناسایی نسخههای جمشیدنامه به روش التقاطی یا بینابین اقدام به تصحیح جمشیدنامه کرده و انتشارات بنیاد موقوفات افشار و سخن آن را در سال ۱۴۰۵ منتشر کردند.



