داوری اردکانی؛ عمرش را در جستجوی حقیقت سپری کرده است

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، در پیام سیدمحمد خاتمی به مراسم دو روزه نکوداشت رضا داوری اردکانی آمده است: به نام پروردگار بزرگ که انسان را آفرید و او را خردمند و آزاد خلق کرد. سخن گفتن از حضرت استاد داوری، سخن گفتن از معرفت و فضیلت، اعم از عقلی و اخلاقی است. این بزرگوار عمر شریف خود را (که دراز باد و همچون گذشته پربار!) در جستجوی حقیقت (که بسی دیریاب است) سپری کرده و دلش به آهنگ درد و درک انسانی میتپد که در بیشتر زمانها در بند هوای نفس خود یا هوس قدرتهای زورگو یا هر دو بوده است. او خواهان رهایی این آفریده ممتاز خداوند از این بندهاست (که البته باید به دست خود انسان برداشته شود) و به همین دلیل همواره او را هشدار داده و تذکر داده است و در نشان دادن راه کوتاهی نکرده است. به ویژه در مرحله اخیر عمر شریفش، مسائل ایران و ایرانی مورد توجه بیشتری قرار گرفته است.
تمدن جدید، پدیدهای شگفتانگیز است که دستاوردهای عظیمی برای بشریت به ارمغان آورده و زندگی انسانها را از رنجها و محرومیتها و ناخشنودیهای فراوان رهانیده است؛ هرچند این دستاوردها به طور عادلانه و منصفانه میان بشریت تقسیم نشده و بخشهایی از جهان از این بابت دچار رنجهای مضاعف شدهاند. این پدیده بزرگ و شگفتانگیز، اما، بحرانها و دردهای تازهای را به وجود آورده که برخی از آنها شناخته شده و برخی دیگر هرچند که احساس یا به شهود دریافته میشوند، ولی به درستی درک و تعریف نشدهاند. دانش جدید و زاده سترگ آن فناوری (تکنولوژی) که قرار بود بهشت موعود دینها را در زمین و برای انسان (که به جای خدا نشانده شده است) فراهم آورد، برای بشریت از جهاتی جهنمی به همان سوزانی که در بیان پیشینیان آمده است، ایجاد کرده است. آنچه قرار بود ابزاری باشد در خدمت انسان برای بهبود زندگی و آسان کردن و لذتبخش کردن آن، به نوعی جان و جهان انسان را تسخیر کرده است. نمونه بارز آن را این روزها در هیبت غول از بند رها شده و توانمند (ولی بیاحساس و عاطفه) به اصطلاح “هوش مصنوعی” میبینیم که میتواند منشأ آیندهای بسیار وحشتآورتر از وضعیت کنونی برای بشر باشد، امری که حتی آفرینندگان این پدیده را نیز نگران کرده است.
آنچه ما را به عنوان بخشی از جهان بیرون از حوزه تمدن غرب دچار بحران مضاعف کرده است، علاوه بر آنچه به اجمال گفته شد، بیاندیشگی، آشفتگی در اندیشه و وهمانگاریهایی است که مدعیان درمان بیماریها دارند و در آرزوی آیندهای بهترند. آفت بزرگی که سلطه بیگانه و فزونخواهی سلطهطلبان که به چپاول سرمایههای معنوی و مادی ما مشغولند، بر شدت آن افزوده است. ما به تعبیری در تجدد پرتاب شدهایم که به لحاظی روح تمدن جدید است. و ما گریزی و گزیری از آن نداریم چرا که بدون پذیرش بسیاری از آنچه تمدن جدید ایجاب کرده است، زندگی کردن ناممکن شده است. تمدن جدید و تجدد، اما، همچون هر تجربه بشری پایان تاریخ نیست و اثرها و نشانههای پسا تجدد به روشنی آشکار شده است. نقد یا اعتراضهایی که در خود غرب به مراتب اساسیتر از آنچه غیر غربیان بر این تمدن و بنیاد آن کردهاند، و شالودهشکنیهایی که شده و میشود، همگی نشان از پایانپذیری این دوران دارد. نسبت به آینده گرچه گمانهزنیهایی هست، ولی هیچکس به درستی نمیداند که پسا تجدد چیست و در کجا و چگونه رخ خواهد داد.
با در نظر گرفتن آنچه تاریخ به ما میآموزد، میتوان به گفتن این گفته خطر کرد که با ظرفیت و بضاعت بالقوه، بخشهای مهمی از جهان غیر متجدد میتواند نقش زیادی در این تحول تاریخی داشته باشد به شرط اینکه: از خود بیگانگی و خودباختگی و خودکمبینی بدر آید و از بیفکری و آشفتهفکری رهایی یابد و غرب و بنیادها و بناهای تمدن موجود را بهتر و بیطرفانهتر بشناسد و از تاریخ عبرت بگیرد. برای ما ایرانیان که اگر نگوئیم قدیمیترین، دست کم یکی از دیرپاترین تمدنها را آفریدهایم و نیز در آفرینش و گسترش تمدنی که به تمدن اسلامی نام بردار است، نقش ممتاز داشتهایم و ریشهای که در سنت قویم و بر پایه اسلامی-ایرانی (که از سنت هم گریزی نیست) داریم و خوشبختانه هنوز کامل از آن نبریدهایم؛ آیا ما ایرانیان میتوانیم راهی به سوی آینده بهتر بیابیم؟! اگر پاسخ به این پرسش مثبت باشد، باید به شرایطی که بدون آن پاسخ منفی خواهد بود تن بدهیم. و مهمترین شرط اینکه: توان و دلیری اجتهاد در سنت را داشته باشیم (سنتی که اگر هم مایه و پایه قدسی داشته باشد، که دارد، اما). آنچه در ذهن و زندگی انسان جای میگیرد، امر بشری است نه مقدس و تصلب در ظاهر، و غفلت از بنمایههای رنگ باخته در برابر قشر و پوست، خود مانع بزرگ اجتهاد است. علاوه بر این باید از زنجیر دو عامل عاطفی نسبت به غرب یعنی مشعوفیت و نفرت که هر دو مانع شناختند، رها شود تا علاوه بر شناخت، قدرت اجتهاد در آن را پیدا کند. در این صورت میتوان به آینده امیدوار بود.
بارها گفتهام و باز هم میگویم نفی سنت نه، نقد آن آری؛ نفی غرب و تجدد نه، نقد آن آری. رهایی از این وضع ناگوار که با لطف و عنایت حضرت حق ممکن است، بیتردید به معنی بازگشت به پیشاتجدد نیست که چنین امری ناممکن و آرزوی محال است. و متاسفانه در بسیاری از مواضع و بیانها به صراحت یا تلویح شاهد حرکت قهقرا به سوی پیشا تجدد و دعوت به آن هستیم؛ حرکت اما باید به سوی پسا تجدد باشد. استاد بزرگوار حضرت دکتر داوری از دیرباز در مقام تذکر و هشدار و آموزگار ما برای اندیشیدن و درک درست از گذشته و حال و امیدوار بودن به آینده و پاسداشت انسانیت و معنویت راستین، و پایبند نبودن به ظواهری که نه تنها کارآمدی خود را از دست دادهاند، بلکه مانع راه و حتی راهزنند، بودهاند و نقش ارزنده خود را به خوبی ایفا کردهاند. بر دوام باد عمر پر برکت و برکتهای وجودی این استاد گرانقدر.



