سعید نفیسی، حافظ فرهنگ و مرزهای ایران

“`html
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، به نقل از روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، جلسهای به منظور بازخوانی کارنامه زبانی و ادبی سعید نفیسی با حضور استادان و اهل ادب و همچنین غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی؛ حسن انوری، ژاله آموزگار، علیاشرف صادقی، محمود عابدی، محمدرضا ترکی، اعضای پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، اعضای خانواده سعید نفیسی و جمعی از استادان و صاحبنظران و علاقهمندان به آثار این ادیب، نویسنده، مترجم و مصحح برگزار شد.
غلامعلی حداد عادل در این جلسه با اشاره به هدف فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای آشنایی بیشتر با مفاخر فرهنگی و ادبی ایران بهویژه در صد سال اخیر، بیان کرد: «یکی از برنامههای فرهنگستان در این راستا، بازخوانی کارنامه اعضای فرهنگستان اول و دوم و فرهنگستان کنونی است. برگزاری آیین شصتمین سالگرد درگذشت سعید نفیسی نیز به همین منظور انجام شده است.» او به تعریف قالبی از اهالی ادب و فرهنگ در دوران پیش از انقلاب اسلامی اشاره کرد و توضیح داد: «چهرهها در کلیشههای جریان چپ معرفی میشدند. این ارزیابیها به جایی نمیرسید و امروزه نمیتواند مورد قبول باشد، بنابراین باید روایت تازهای از این افراد ارائه کنیم.»
حداد عادل دلیل معرفی سوگیرانه اهالی فرهنگ و ادب را وجود چارچوبهای خاص در معرفی افراد خواند و گفت: «اگر کسی در محدوده تعاریف مرسوم جریان غالب آن روزگار قرار نمیگرفت، شخصیت او بهطور جهتدار و ناقص معرفی میشد، بنابراین باید چهرههای درست و بررسی منصفانه کارنامه کاری افراد را دوباره به جامعه معرفی کرد.» رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در مورد عرصههای مختلف کاری سعید نفیسی گفت: «او در عرصههای گوناگون مانند سخنرانی، پژوهش، تألیف، تصحیح نسخ خطی و ترجمه فعال بود، بنابراین میتوان او را پُرکارترین چهره ادبی در این حوزهها دانست. نمونه کار ویژه او تصحیح بسیار خوب از دیوان هلالی جغتایی و ترجمه ایلیاد و اودیسه هومر است. از سوی دیگر، نفیسی جوانان پژوهشگر را تشویق و آنها را به هر شکل ممکن یاری میکرد.»
مریم حسینی، عضو پیوسته و مدیر گروه پژوهشهای ادبی فرهنگستان و دبیر علمی همایش، پس از خیرمقدم به مهمانان در توضیح برگزاری آیین بزرگداشت سعید نفیسی گفت: «هدف از برگزاری این آیین، معرفی بهتر و بیشتر آثار سعید نفیسی است. او از اعضای فرهنگستان اول بود و جا داشت در موقعیتی مناسب از او تجلیل شود.» حسینی ادامه داد: «آثار داستانی سعید نفیسی، در واقع خاطرههایی سیاسی و ادبی هستند. نفیسی مقالههای خود را با نام مستعار مرزبان رازی در روزنامه شفق سرخ منتشر میکرد. نفیسی عاشق ایران بود و به همین دلیل او را میتوان مرزبان فرهنگی مرزهای ایران دانست.»
مدیر گروه پژوهشهای ادبی فرهنگستان در مورد وسعت فعالیتهای ادبی- فرهنگی نفیسی گفت: «در حال حاضر، صد و پنجاه و چهار اثر از او منتشر نشده است. این علاوه بر فعالیتهای او در حوزه فرهنگنویسی، داستاننویسی، شعر و تصحیح نسخ خطی است.» حسینی اضافه کرد: «سعید نفیسی، پیشگام ادبیاتنگاری ایران است و این همایش میتواند آغاز نفیسیپژوهشی در ایران باشد.» او در مورد مهارت تصحیح سعید نفیسی از دیوان هلالی جغتایی گفت: «مقایسه تصحیح سعید نفیسی از این اثر با آنچه در سال گذشته منتشر شده است، بیانگر مهارت نفیسی در تصحیح متنهای فارسی است. هیچکسی به اندازه سعید نفیسی روی آثار خط و زبان قدیمی کار نکرده است.»
حسینی به ضرورت تصحیح متنهای فارسی از نگاه سعید نفیسی اشاره کرد و گفت: «صد و یک اثر قدیمی هنوز تصحیح و چاپ نشدهاند و آیندگان این کار را خواهند کرد.» او در ادامه کارنامه سعید نفیسی را از سه منظر بررسی کرد: نخست از منظر مصحح، دیگری از منظر پژوهشگر و در نهایت به عنوان کاتب. حسینی در اینباره توضیح داد: «مجموعه آثاری که نفیسی تصحیح کرده است، پس از آشنایی با محمد قزوینی به شکل آشکاری تغییر کرد. این نکته از آن جهت حائز اهمیت است که قزوینی، دقیقترین مصحح آثار ادبی ایران است. از منظر کاتب، نفیسی برای در درست داشتن نسخههای کمیاب، آنها را کتابت میکرد تا بتواند نسخه موردنظر را داشته باشد.»
او در مورد نفیسی به عنوان پژوهشگر نیز گفت: «چاپ مجدد لبابالالباب با تعلیقات سعید نفیسی در نشر هرمس، قابل تحسین است. علاوه بر اینکه نگاه او در مقدمهها، مجموعهای از تاریخنگاری و زندگینامه است.» حسن انوری، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با شعری از سعید نفیسی، بررسی کارنامه کاری سعید نفیسی را آغاز کرد و گفت: «صحبتم را با نوشتهای از نفیسی آغاز میکنم، نوشتهای که بیانگر میزان علاقۀ او به ایران است؛ به ایرانم، به ایران گرامیام، به ایران جاویدانم. او این پاره را در صدر همۀ مقالههایش مینوشت. در واقع بزرگترین خصیصۀ سعید نفیسی، ایراندوستی او بود.»
انوری ادامه داد: «زمانی که تاریخ ایران را غربیها مینوشتند و ایران را در برابر یونانیها قرار میدادند، ایران را تحقیر و یونان را بزرگ میداشتند، نفیسی به این تاریخنویسان پاسخ میداد که یونانیها نظام اجتماعیشان، بردهداری بوده است. حتی یکی از فلاسفۀ یونانی نیز برده بوده است.» این عضو پیوسته فرهنگستان در توضیح تفاوت دیدگاه ایران و یونان باستان اضافه کرد: «گواه این مدعا این است که بناهای عظیم کشور یونان با استفاده از نیروی بردهها ساخته شده است. در حالی که تخت جمشید را، به گواه لوحهای موجود در زیرزمین این بنا، کارگرانی ساختهاند که بابت کارشان مزد دریافت میکردند.»
علیاشرف صادقی، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی دربارۀ جامع بودن کار و نگاه سعید نفیسی به آثار ادبی ایران و جهان گفت: «نفیسی، نگاه بسیار جامعی به ادبیات داشت. او، پژوهشگری پُرکار و با معلومات وسیع بود. زمانی که قرار بود دربارۀ شاعری چیزی بنویسد، تمام منابع را بررسی میکرد. به همین دلیل یکی از آثار درخشان او در این زمینۀ بررسی شعر فارسی، کتاب تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی بود. این اثر، خلاصهای از تاریخ شعر ایران است.»
صادقی به بعضی از آثار شاخص سعید نفیسی اشاره کرد و گفت: «او به ادبیات کشور فرانسه و شوروی نیز مسلط بود. تنوع آثار ترجمهای او از ادبیات جهان و انتخاب آثار نویسندگان شاخص مانند پوشکین، بالزاک، تولستوی و هومر به ویژه ایلیاد و اودیسه، بیانگر علاقۀ زیاد او به ادبیات جهان است. نفیسی، دیوان عطار، انوری، فخرالدین عراقی، هلالی جغتایی و منتخب اشعار خواجو را نیز تصحیح کرد، اما معتقد بود آیندگان تصحیحهای بهتری از این کتابها ارائه خواهند کرد.»
صادقی با اشاره به مهارت نوشتن و روانی کلام سعید نفیسی گفت: «نفیسی، نثر بسیار روانی داشت. او را میتوان با آثار پژوهشیاش دربارۀ ادبیات فارسی و تصحیحهایی از متنهای نظم و نثر فارسی، مانند تاریخ بیهقی و دیوان هلالی جغتایی، به یاد آورد و به خاطر سپرد.» بهمن نامور مطلق، رئیس انجمن علمی هنر و ادبیات تطبیقی، در سخنانی با عنوان «سعید نفیسی، ادبیات جهانی و ادبیات تطبیقی»، گفت:



