
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، این منتقد ادبی در مراسم رونمایی از رمان «رافائلو» اثر جواد غلامنژاد جبری که با حضور برخی از منتقدان و علاقهمندان به ادبیات همزمان با هفته کتاب در مدرسه تاریخی سعادت بوشهر برگزار شد، اظهار داشت: رمان «رافائلو» با عناصر رئالیستی آغاز میشود و به تدریج، به ویژه در ادامه، جلوههای رئالیسم جادویی در آن بیشتر نمایان میشود.
وی افزود: این اثر روایتی کلاسیک با زاویه دید دانای کل محدود به ذهن شخصیت اصلی است. شخصیت محوری رمان، کودکی ایتالیایی به نام رافائلو است که با کشتی رافائل از بندر جنوا به بندر بوشهر سفر میکند. این رمان اثری تصویری است؛ تصاویری که در آن بهطور جزئی و دقیق توصیف شدهاند و نثر آن روان، ساده و بدون پیچیدگی داستان را پیش میبرد.
وی با اشاره به توصیفهای موجود در رمان گفت: برخی از توصیفها تازه و بکر هستند، اما برخی دیگر تکراری به نظر میرسند و نویسنده یا ویراستار میتوانستند به آنها توجه بیشتری داشته باشند. این منتقد ادبی، «رافائلو» را در ژانر سفر ارزیابی کرد و بیان داشت: سفر در این رمان هم جغرافیایی است و هم به درون روح و روان شخصیت اصلی مربوط میشود. رافائلو در تلاش است تا به مکاشفه درونی و خودشناسی برسد. جستوجوی هویت و پرسش درباره این موضوع، محور اصلی رمان است و شخصیت اصلی در پی پاسخ به پرسش «من کی هستم؟» است.
بردستانی با اشاره به نخستین تجربه نویسنده در رماننویسی گفت: «رافائلو» داستانی خواندنی است، اما انتظار میرود نویسنده در آثار آینده خود سختگیری بیشتری داشته باشد و از ایجاز زبانی بهره بیشتری بگیرد. با وجود ویرایش و کاهش حجم، رمان در برخی بخشها همچنان دچار اطناب است و رعایت ایجاز میتواند به درخشش نثر، زبان و ساختار داستان کمک کند.
وی در ادامه به بررسی نسبت توصیف و روایت در داستاننویسی پرداخت و گفت: توصیف معمولاً با توقف در زمان و ایجاد ثبات در روایت همراه میشود، در حالی که روایت ماهیتی پویا دارد و با حرکت در زمان تغییر میکند. هر زمان نویسنده به توصیف میپردازد، ممکن است روایت را از حرکت بازدارد. به همین دلیل، داستانگویی و رمان با روایت پیوند بیشتری دارد و نویسنده باید هنگام نوشتن به ماهیت و کارکرد روایت توجه کند.
این منتقد ادبی با اشاره به دیدگاههای ژرار ژنت، روایتشناس فرانسوی، گفت: توصیف عنصر نامطلوب یا مذمومی در داستان نیست و رمان یا داستان کوتاه بدون توصیف شکل نمیگیرد، اما نویسنده باید از توصیف محض فاصله بگیرد. توصیف میتواند با شگردهای دیگر در خدمت روایت قرار گیرد. توصیفی که در خلال روایت و از دل رویدادها ارائه میشود، هم کارکرد توصیفی خود را حفظ میکند و هم به حرکت داستان آسیب نمیزند.
نویسنده «هیچ» ادامه داد: در جملهای مانند «وارد کوچهای شدم که دیوارهای آن نمور و سیاه بود و پنجرههایش شکسته بود»، عبارت «وارد کوچه شدم» روایت را پیش میبرد و توصیف دیوارها و پنجرهها در دل روایت قرار میگیرد. اگر نویسنده بهصورت مستقل بگوید «کوچهای بود با دیوارهای سیاه و پنجرههای شکسته»، جریان روایت متوقف میشود و داستان در یک نقطه باقی میماند.
این منتقد ادبی با اشاره به دیدگاههای دیگر روایتشناسان درباره تفاوت داستان و گفتمان تأکید کرد: توصیف باید تا حد امکان در خدمت روایت قرار گیرد و نویسنده در کارهای بعدی میتواند به این مبحث مهم داستاننویسی توجه بیشتری کند.
مهدی انصاری، دیگر منتقد حاضر در این نشست نیز گفت: نویسنده در رمان «رافائلو» بازی کودکان، فضای بازی، شیطنتها و جستوجوهای آنان را بهخوبی به تصویر کشیده است. معماری نیز در این رمان حضور دارد و اثر به زادگاه نویسنده ادای دین میکند. «رافائلو» ظرفیت تبدیل شدن به یک مجموعه نمایشی یا فیلم سینمایی را دارد.
این نویسنده و منتقد ادبی با اشاره به پیشینه تصویری و مستندسازی نویسنده تصریح کرد: نگاه تصویری و روحیه جستوجوگر نویسنده در رمان مشهود است. نویسنده درباره کشتی رافائل تحقیق کرده و با استفاده از عکسها و روایتهای مرتبط تلاش کرده است تصویر رافائلو به کشتی واقعی رافائل نزدیک باشد. این منتقد گفت: علاقه نویسنده به بوشهر در رمان دیده میشود، اما بهتر است این علاقه از طریق کنش و رفتار شخصیتها منتقل شود و راوی بهصورت مستقیم درباره خوبیهای بوشهر توضیح ندهد و این علاقه را دراماتیزه کند.
وی افزود: خواننده باید از خلال رویدادها و رفتار شخصیتها با بوشهر ارتباط برقرار کند. توصیف فضاهایی مانند کوچههای قدیمی و بوی غذاهایی مانند قلیهماهی، زمانی تأثیر بیشتری دارد که در جریان داستان و حرکت شخصیتها ارائه شود.
انصاری با اشاره به شخصیتهای رمان ادامه داد: بوشهری بودن شخصیتها در نام آنها خلاصه نمیشود و در رفتار، شیطنت، بازی کردن و نوع ارتباطشان با دیگران دیده میشود. وی «رافائلو» را در گروه رمان نوجوان ارزیابی کرد و گفت: حضور شخصیت نوجوان و همراهی خواننده با او، رمان را به اثری نوجوانانه تبدیل میکند. اثر پیرنگی کلاسیک دارد و در بخشهایی از فانتزی نیز بهره میگیرد.
تصاویر شکلگرفته در دریا و اتفاقهایی که در مسیر سفر به وجود میآید، به رمان سویههایی فانتزی میدهد، هرچند اثر را نمیتوان بهطور کامل رمان فانتزی دانست. این نویسنده و منتقد ادبی درباره عناصر اسطورهای رمان تأکید کرد: نویسنده تلاش کرده است شخصیتها و نامها را به دریا، کهنالگوها و اساطیر پیوند دهد. نامهایی مانند آرتمیس، خشایار و داریوش در همین چارچوب قرار میگیرند. دریا در رمان بهعنوان بخشی از ناخودآگاه نوجوان تکرار میشود و در فصلهایی از اثر، همزمان با بازگشت رافائلو به دریا، مفهوم مادرانگی دریا نیز دوباره مطرح میشود.
وی با تأکید بر اینکه رمان به دغدغه محیطزیست نیز توجه دارد، تصریح کرد: کشتیهای رافائل و میکلآنژ، نقاشی، ارتباط شخصیت اصلی با نقاشی و پیوند میان نقاشیهای او با جهان دیگر، از عناصر دیگری هستند که در بافت رمان حضور دارند. انصاری گفت: تبدیل یک عنصر هویتی بوشهر به اثری داستانی، اقدامی ارزشمند است. رمان با نقاشی آغاز میشود، اما پس از رسیدن رافائلو به بوشهر و آشنایی او با داریوش و دیگر شخصیتهای همسنوسالش، روایت پویاتر میشود.
وی ادامه داد: حضور گروهی که رافائلو را میپذیرند، فرهنگ مدارا و پذیرش بوشهر را در رمان نشان میدهد. بوشهر برای مهاجران مانند مادر تصویر میشود و دریا نیز همین مفهوم مادرانگی را در خود دارد. این منتقد با اشاره به پیرنگ سفر بیان کرد: سفر معمولاً با بلوغ ارتباط دارد. شخصیت از مبدأیی حرکت میکند، به مقصدی ناشناخته میرسد و از خلال رویدادهای مسیر به بلوغ دست پیدا میکند. این الگو در رمان نوجوان کاربرد زیادی دارد و در «رافائلو» نیز بهدرستی به کار گرفته شده است.
انصاری نثر رمان را دارای سویههایی شاعرانه دانست و گفت: نویسنده تلاش کرده است روایت را شاعرانه کند. تصاویر در رمان نقش مهمی دارند و عنصر صدا نیز در کنار تصویر حضور دارد. شخصیتهایی که رافائلو در بوشهر با آن



