جشنواره خاتم؛ تجلی عشق ایرانیان به پیامبر اسلام امروز برگزار میشود

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، محسن جوادی یگانه در اختتامیه یازدهمین دوره جشنواره خاتم که امروز، ۱۴ مهر ماه با میزبانی خانه کتاب و ادبیات ایران در سرای اهل قلم برگزار شد، اظهار داشت: این جشنواره را یکی از موفقترین جشنوارهها میدانم که به طور مستقل به اینجا رسیده است. امیدوارم شاهد برگزاری صدمین دوره جشنواره نیز باشیم. وی با قدردانی از زحمات دستاندرکاران برگزاری یازدهمین دوره جشنواره خاتم، تصریح کرد: کشور ما به این جشنواره نیاز داشت تا درباره پیامبر رحمت که امسال در هزار و پانصدمین سال تولدشان هستیم، صحبت کند. ایران ما در این زمینه بدهکار ایشان بود و واقعاً کارهای کمی انجام شده بود. در تاریخ ایران کارهای زیادی انجام شده و سیره نویسها تحقیق و پژوهش کردهاند، اما در حوزه داستان بدهکاری وجود داشته است. اینکه جمع زیادی از دانشآموزان و افرادی که شاید تخصص سیرهنویسی و پژوهش تاریخی ندارند، به تدریج به سیره پیامبر پرداخته و داستان مینویسند، کار جدید و منظم و مورد لطف و رحمت خداوند و عنایت حضرت ختمی مرتبت صلی الله است. خوشحالم که این جشنواره به جایی وابسته نیست و پایه اصلی آن بر خود مجموعه دفتر نشر فرهنگ اسلامی استوار است. امیدوارم این روند ادامه یابد و وظیفه همه، از جمله معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، یاریگر برگزاری شایسته این جشنواره باشد.
همچنین در این مراسم، ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، در سخنانی با تأکید بر اینکه این جشنواره با عشق و دل نه در چارچوب وظیفه اداری برگزار میشود، گفت: امسال در هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر اسلام (ص) با تأکید معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، با عشق و از صمیم قلب و خارج از حد وظیفه اداری پای کار آمدیم. همانطور که معاون فرهنگی وزیر اشاره کرد، ما ایرانیان در حوزه داستان بدهکاری بزرگی داریم و امیدواریم این جشنواره تلاشی موفق در جبران و ادای آن دین باشد. وی افزود: سال گذشته خانه کتاب و ادبیات ایران در کنار برگزارکنندگان جشنواره، ۶۲ کارگاه داستاننویسی نبوی را برگزار کرد که در رسانههای خانه کتاب از جمله ایبنا و شبکه تلویزیونی کتاب نیز انعکاس خبری داشته است. هنوز در شروع کار هستیم و باید شاهد برگزاری برنامههای تازه ادبی در حوزه پیامبر اسلام و نیز استمرار جشنوارههایی چون خاتم باشیم.
حیدری تأکید کرد: خوشحالیم که برخی از بزرگسالان شرکتکننده در دوره یازدهم، نوجوانان شرکتکننده در دورههای نخست بودهاند. پیامبر ما منادی صلح، دوستی و مودت است و باید در این برهه حساس تاریخی که حفظ کشورمان در اولویت است، با نگاه صلح، مودت و وحدت آفرینی که در سیره نبوی و ارزشهای اسلامی بر آن تأکید شده، با استواری پیش برویم.
محمدرضا شرفی خبوشان، دبیر علمی یازدهمین دوره جشنواره خاتم، در این آیین با اشاره به اینکه این دوره از جشنواره، دوره خاصی است، توضیح داد: دلیل این خاص بودن حساسیت زمانهای است که در آن قرار داریم و کشور ما در حال ستیز و جنگ با ابرقدرتی است که هیمنه خود را از کف داده و هنوز هم ما در هنگامه جنگ به سر میبریم. در این موقعیت ما در حال برگزاری جشنوارهای هستیم که به پیامبر اکرم پرداخته است. تعدادی از جشنوارههایی که موضوعات هنری و علمی داشتند به دلایل وضعیت موجود یا متوقف شدند یا هنوز به درازا کشیدند و به سامان نرسیدند، اما جشنواره خاتم در این برهه پررنگتر با نقش خود ایستاد و اجرا شد و دوره یازدهمش را هم پشت سر گذاشت. همچنین این جشنواره قصد دارد با اراده و با شکوهی بیشتر از گذشته دوره دوازدهم را آغاز کند، زیرا جشنواره خاتم فقط یک جشنواره برای نوشتن داستان نیست، بلکه در آن چند بعد وجود دارد؛ هم هنر هست، هم علم و هم آشنایی با دانش روایت و هم ارادت به اسلام و پیامبر در آن نهفته است. بنابراین در خاتم یک جشنواره تمدنی را میبینم. آن چیزی که امروز ما بر سرش ایستادیم تمدن است و ابرقدرت بزرگ دنیا که اکنون دیگر نمیتوانیم به آن بزرگ بگوییم، جدال با تمدن را آغاز کرده و از گذشته این جدال را داشته است. آن چیزی که ما را محکم نگه میدارد، به نظر من ارادت به پیامبر اکرم و تعمیق در اندیشههای پیامبر است. چنین جشنوارهای فرصتی برای ستیز با ابرقدرتی است که داعیه مقابله با تمدن اسلامی را دارد. ما یازده سال پیاپی این جشنواره را با پایمردی و با عشق و شوق دنبال کردیم و بیشک کسانی که همراهی میکردند با عشق و ارادت جلو رفتند.
وی در عین حال تأکید کرد: چیزی نزدیک به شصت یا هفتاد و حتی نزدیک به هشتاد درصد آثار نویسندگانی که پیرامون پیامبر موضوعات انتخاب میکنند، متوجه روزگار معاصر است؛ یعنی سعی میکنند تأثیر کلام پیامبر یا حدیثی از پیامبر یا گوشهای از سیره پیامبر را در رفتار امروزی نشان دهند. این خیلی خوب است، اما یک بخشی از سعی و تلاش ما این است که توجه نویسنده را به تاریخ هم معطوف کنیم، چراکه خواندن گذشته و تاریخ و بنمایههای اصلی شکلگیری روایتهای اسلامی میتواند دستمایه اصیل نویسنده باشد. بسیاری از موضوعات مغفول مانده برای روایت کردن در این کتابها وجود دارد که ما از آنها اطلاع نداریم.
شرفی خبوشان با تأکید بر اینکه طیفها و گروههای سنی مختلف آثار خود را به این دوره از جشنواره ارسال کردند، گفت: بخش برجسته و خیلی خوب و با نشاط جشنواره خاتم، شرکت دانشآموزان در نوشتن داستان برای پیامبر بود که علاقهمندی خود را تبدیل به داستان کردند و نگاه ما در این بخش بیشتر ترویجی بوده است. این نگاه ترویجی به این معناست که دانشآموز خودش را به عنوان صاحب قلم پیرامون نوشتن برای پیامبر دریابد و احساس کند که شخصیتی دارد که شخصیت او از عشق ورزیدن به پیامبر شکل میگیرد. دانشآموزانی یازده سال پیش کار فرستادند در بخش دانشآموزی و ما امسال دیدیم در بخش بزرگسال کار فرستادند و نیز شاهد تنوع طبقههای فکری بودیم. کسانی را داشتیم که در خیلی از مسائل قلم نزدند و به عنوان نمونه در حوزه دفاع مقدس اصلاً چیزی ننوشتند، اما برای پیامبر نوشتهاند و با مطالعه تاریخ پیامبر علاقهمند شدهاند درباره دفاع مقدس هم بنویسند. بینش و نگاهی که برخاسته از گفتار و پیامهای پیامبر است، امروز در نظام جمهوری اسلامی تجلی کرده است؛ نظامی که داعیهدار ترویج اخلاق و اسلام و فرهنگ و ظلم و ستیزی است.
دبیر علمی جشنواره خاتم اضافه کرد: خاتم جشنوارهای است که خروجی خود را در قالب کتاب منتشر میکند و در اختیار پژوهندگان قرار میدهد. همچنین نگاه ما پیوند دادن اصحاب علم و دانشگاه دانشجویان عرصه تاریخ اسلام با نویسندگان در جشنواره دوازدهم دنبال میشود و موضوع اصلی گفتوگوها بین علمای تاریخ اسلام و نویسندگان را مطرح میکنیم.
سعید طاووسی مسرور، از اعضای علمی جشنواره، در سخنانی با تأکید بر اینکه ناگفته درباره پیامبر اسلام بسیار است، گفت: جشنواره خاتم ظرفیتی برای تبلور حرفهایی است که کمتر شنیدهایم و داستان بهترین ظرفیت برای بیان آنهاست. به عنوان نمونه امسال یک داستان نوجوانانه بود که در آن کودکی پنج ساله پرندهاش میمیرد و پیامبر به دلداری او میآید. با اینکه از نظر ادبی نکتهای نداشت، ولی تلاش شده بود حرفی تازه بیان کند. این پژوهشگر با اشاره به اینکه اخیراً ۱۰۰ روایت کمتر شنیده شده از امام رضا (ع) را گردآوری کرده است، افزود: در یکصد و سی و دومین سالروز میلاد امام رضا (ع) قرار داریم، امامی که مروج قرآن و آموزههای پیامبر اسلام بودهاند. پیامبر از نگاه اهل بیت (ع) نیز میتواند موضوعی برای ورود در خلق ادبیات داستانی باشد. میتوان آموزههای امامان و پیامبر را در داستان امروز گنجاند، البته باید عطر حضور پیامبر و ائمه در داستان حس شود و داستان ربط اندک و دوری نداشته باشد.
در این برنامه پس از قرائت تعدادی از داستانکهای برگزیده جشنواره، بیانیه هیئت داوران نیز قرائت شد. در این بیانیه آمده است: «خداوند را شاکریم که در میان همه پیامبران خود، این افتخار را نصیب ما کرد تا امت خاتم پیامبرانش باشیم. نوشتن داستان درباره برترین مخلوق خداوند متعال، پیامبر مصطفی صلوات الله علیه و آله، موهبتی الهی است؛ لطفی که اگر خداوند شامل حال نویسندهای کرد، باید شکرگزار آن باشد، هرچند از دست و زبان که برآید کز عهده شکرش بهدرآید. همانطور که نوشتن درباره پیامبر خاتم (ص) خاص و متمایز است، داوری این جشنواره نیز فقط انتخاب اثری داستانی نیست؛ فرصتی است برای دیدن آنچه در ذهن نویسندگان امروز درباره پیامبر (ص) میگذرد و شیوهای که برای بیان آن انتخاب میکنند. سالی که گذشت، پر از روزهای پرالتهاب و دشوار برای سرزمین ما و مردمانش بود؛ روزهایی جانفرسا که دلها را به تنگنا میبرد. اما در همین روزگار نفسگیر، آنچه مایه دلگرمی و امیدواری شد، استقبال پرشور نویسندگان از این دوره بود؛ نشانهای از اینکه همچنان دغدغه روایت زندگی و سیره پیامبر اکرم (ص) در دل بسیاری زنده است و چراغ این مسیر همچنان فروزان میماند. این دغدغه، قابل ستایش است و برگزارکنندگان را بر آن میدارد که به آینده این راه امیدوار باشند. در میان آثار، داستانهایی بودند که سیره پیامبر را از سطح یک موضوع تاریخی فراتر برده و آن را با مسائل انسانی و اجتماعی پیوند میدادند. پرداختن به موضوع وحدت میان مسلمانان در برخی آثار، بهخوبی در دل موقعیت و روایت جای گرفته بود، بیآنکه به داستان و شخصیتهایش تحمیل شود. با این حال، مطالعه آثار ارسالی حاکی از آن بود که میان «داشتن یک دغدغه ارزشمند» و «تبدیل آن دغدغه به یک داستان جذاب و خلاق» همچنان فاصلهای وجود دارد. این فاصله، گاه در میزان تسلط بر ساختار داستان، انتخاب پیرنگ و نحوه گسترش آن دیده میشد و گاه در پژوهش و مطالعه تاریخ. در برخی آثار، حاشیهرویهای طولانی، درونمایه اثر را کمرنگ میکرد؛ در برخی دیگر، پیام داستان بهجای آنکه از دل رفتارها و کنش شخصیتها بیرون بیاید، مستقیم و گزارشی ارائه میشد. گاه نیز یک روایت تاریخی، با همه تبوتابش، هنوز به داستانی با ساختاری منسجم ختم نشده بود. آنچه در پرداخت داستان، بهویژه داستانهایی با رویکرد مذهبی، اهمیت دارد، نحوه انتقال نگرش نسبت به موضوع و بینشی است که نویسنده به موضوع دارد. انتظار میرود در بخش بزرگسال، درونمایه داستان که حاکی از انتقال جهانبینی نویسنده نسبت به موضوع است، پررنگتر باشد؛ و در بخش نوجوان، هرچند انتظار نگرشی شخصی و تثبیتشده نمیرود، اما یافتن جهانبینی خاص حول سیره نبوی و پرداخت داستان در این راستا اهمیت دارد. بررسی آثار این دوره، در بخشهای رمان، طرح رمان، داستان کوتاه و داستانک، این نکته را یادآوری کرد که برای نوشتن درباره پیامبر اکرم (ص)، فقط تکیه بر تاریخ و انگیزه نوشتن از سیره کافی نیست؛ نویسنده باید همزمان پژوهشگر، داستانخوان و داستاننویس باشد و میان این سه، پیوند و تعاملی پویا برقرار کند. در میان آثار ارسالی، داستانهایی نیز بودند که از قدرت و تسلط نویسنده خبر میدادند؛ آثاری که قلمی روان، ذهنی پویا و تفکری عمیق را به نمایش میگذاشتند. امیدواریم جشنواره خاتم، علاوه بر آنکه هر سال موقعیتی برای شناسایی و معرفی آثار برتر فراهم میکند، بتواند فرصتی برای رشد نویسندگان باشد تا از این امکان بهره ببرند و با مطالعه و پژوهش بیشتر و عمیقتر سیره پیامبر اکرم (ص) و تسلط بر ساختار داستان، روایتهایی خلاقانه، جذاب و ماندگار عرضه کنند. شایسته است نویسنده، رسالت خود را بازتاب صحیح سیره پیامبر خاتم (ص) بداند و بکوشد آن را در داستانی خواندنی و جذاب به تصویر بکشد. از همه نویسندگانی که با وجود دشواری این مسیر، قلم به دست میگیرند، درباره پیامبر اکرم (ص) مینویسند و در پی ارتقای آثارشان برمیآیند، سپاسگزاری میکنیم.



