افتخار ایران زمین

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، محسن فخریزاده، پژوهشگر و نویسنده، در تاریخ ۱۰ اردیبهشت ۱۳۴۰ در قم به دنیا آمد. او از جمله دانشمندان برجسته در زمینه فیزیک و فناوری هستهای ایران به شمار میرفت و در طول فعالیتهای خود در حوزههای علمی، دانشگاهی و دفاعی نقش مهمی ایفا کرد. فخریزاده سالها در فهرست ترور رژیم صهیونیستی قرار داشت.
از دوران کودکی، استعداد و تواناییهای او به وضوح نمایان بود. بر اساس روایتهای موجود، زمانی که او تنها پنج سال داشت، خانوادهاش برای ثبتنام او در مدرسه شریفی قم اقدام کردند، اما به دلیل سن پایینش، با درخواست آنان موافقت نشد. با این حال، مدیر مدرسه پس از آگاهی از تواناییهایش، اجازه داد بهعنوان مستمع آزاد در کلاسها شرکت کند. وی دوره ابتدایی را در مدرسه شریفی و دورههای راهنمایی و دبیرستان را در مدارس کریمی و حکیم نظامی قم گذراند و با وجود علاقه به ادبیات، در دوره دبیرستان رشته ریاضی و فیزیک را برای ادامه تحصیل انتخاب کرد.
در زمان تحصیل او، اعتراضات مردمی علیه حکومت پهلوی شدت گرفت و فخریزاده نیز در کنار دیگر اقشار جامعه در تظاهرات و فعالیتهای انقلابی شرکت کرد. آشنایی او با اندیشههای امام خمینی (ره) از طریق ارتباط خانوادهاش با آیتالله سیدشهابالدین مرعشی نجفی شکل گرفت. او علاوه بر مطالعه دروس دبیرستان، به مطالعه آثار امام خمینی نیز پرداخته و به مباحث فلسفی و عرفانی علاقهمند بود.
پس از شرکت در آزمون سراسری، فخریزاده در رشته فیزیک مدرسه عالی علوم اراک پذیرفته شد. پس از پایان تعطیلی موقت دانشگاهها به دلیل انقلاب فرهنگی، او ادامه تحصیل را در دانشگاه شهید بهشتی دنبال کرد و در سال ۱۳۶۶ مدرک کارشناسی فیزیک خود را از این دانشگاه دریافت کرد. دوران تحصیل در دانشگاه شهید بهشتی و آشنایی با محمدمهدی طهرانچی از جمله رویدادهای تأثیرگذار در مسیر علمی او بود.
در سالهای انقلاب فرهنگی، او به همراه چند تن از دوستانش فعالیتهای فرهنگی را در قم آغاز کرد و در برگزاری کلاسهای فرهنگی، مذهبی و دینی و همچنین نمایشگاههای کتاب، از جمله نمایشگاه کتاب خرمشهر در سال ۱۳۵۹، مشارکت داشت. فخریزاده همزمان با تحصیل، در سال ۱۳۵۸ به عضویت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درآمد و سردبیری نشریه «اصحاب انقلاب» را بر عهده گرفت. با آغاز تحولات کردستان، او برای انجام فعالیتهای فرهنگی به این منطقه اعزام شد و معتقد بود که افزایش آگاهی سیاسی و فرهنگی نسل جوان، بهترین راه مقابله با فعالیت گروههای مسلح و مخالفان است.
بر همین اساس، شعبهای از مجله «پیام انقلاب» را در مهاباد راهاندازی کرد و بهصورت شبانهروزی به فعالیتهای فرهنگی و سیاسی پرداخت. او در این مدت با اقشار مختلف مردم ارتباط برقرار کرده و از طریق برگزاری نشستها و سخنرانیهای فرهنگی، بهویژه برای جوانان، فعالیت داشت. فخریزاده در سال ۱۳۶۰ با خانم صدیقه قاسمی ازدواج کرد و زندگی مشترک خود را در خانهای اجارهای در نزدیکی منزل پدرش آغاز نمود. دو ماه پس از ازدواج، به دستور شهید محمد بروجردی به همراه خانواده به قرارگاه حمزه سیدالشهدا در ارومیه رفت و پس از مدتی دوباره به تهران بازگشتند.
او در طول جنگ ایران و عراق نیز در جبهههای نبرد حضور داشت و بخش عمده فعالیتهایش در جبهه غرب و مدتی نیز در جبهه جنوب متمرکز بود. در جبهه کردستان، او هم در برخی عملیاتها شرکت داشت و هم برای همرزمان خود نشستهای حافظخوانی برگزار میکرد. فخریزاده پس از دریافت مدرک کارشناسی، تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه اصفهان ادامه داد و همزمان همکاری خود را با دانشگاه امام حسین (ع) آغاز کرد و در شکلگیری و راهاندازی گروه فیزیک این دانشگاه نقش داشت.
از سال ۱۳۶۸، او وارد پروژههای تخصصی در حوزه فیزیک و پدافند هستهای شد و بخش عمدهای از فعالیتهای علمی و پژوهشی خود را به این حوزه اختصاص داد. در این مسیر، با شماری از دانشمندان هستهای ایران، از جمله فریدون عباسی، مسعود علیمحمدی و مجید شهریاری همکاری داشت. شهید فخریزاده در دوره مدیریت گروه فیزیک دانشگاه امام حسین (ع)، مطالعات و اجرای چندین طرح پژوهشی را بهطور همزمان دنبال کرد.
او در ادامه فعالیتهای علمیاش با سازمان پژوهشهای نوین دفاعی (سپند) که در سال ۱۳۸۹ تأسیس شد، به همکاری جدی پرداخت و فعالیتهایش را در آن سازمان متمرکز کرد. فخریزاده به نظریه «علم، ثروت ـ ثروت، علم» اعتقاد داشت و بر اساس این دیدگاه، تولید دانش و انتقال آن به بخش صنعت را زمینهساز توسعه فناوری و ایجاد ارزش اقتصادی میدانست. او همچنین به مباحث فلسفه علم علاقهمند بود و معتقد بود که حکمت اسلامی میتواند در توسعه علم، فناوری و نوآوری و همچنین شکلگیری سبک زندگی اسلامی نقشآفرین باشد.
حسن رحیمپور ازغدی درباره این بُعد از شخصیت فخریزاده نوشته است: «آن فیزیکدان عارفمسلک مجاهد، دربارۀ نسبت فیزیک و متافیزیک دیدگاههای متنوعی را قابل بررسی میدانست». او بر این باور بود که زبان فیزیک و بسیاری از نظامهای متافیزیکی بشری برای توصیف ذات الهی ناتوان هستند و برای شناخت خداوند باید به زبان وحی، پیامبران و ائمه معصومین (ع) رجوع کرد. همچنین، فخریزاده معتقد بود که برخی مفاهیم فلسفه اسلامی میتوانند در مبانی نظری فیزیک نیز الهامبخش باشند.
در طول دوران فعالیت خود، او موفق به دریافت چندین نشان و تقدیر علمی و مدیریتی شد. از جمله در سال ۱۳۹۶ نشان درجه دو خدمت، در سال ۱۳۹۸ عنوان پژوهشگر ماندگار و پس از آن نشان درجه یک نصر را از رهبر شهید انقلاب دریافت کرد. محسن فخریزاده با نام مستعار «دکتر حسن محسنی» نیز شناخته میشد. در برخی گزارشهای مقامهای آمریکایی از او به عنوان «صندوق اسرار برنامه هستهای ایران» و «شخصیت اصلی برنامه هستهای ایران» یاد شده است. همچنین در برخی رسانههای غربی از او با عناوینی مانند «پدر برنامه هستهای نظامی ایران»، «اُپنهایمر ایران» و «عبدالقدیر خان ایران» نام برده شده است.
نام فخریزاده به عنوان «دانشمند ارشد وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و رئیس پیشین مرکز تحقیقاتی فیزیک (PHRC)» در تاریخ ۲۴ مارس ۲۰۰۷ (۴ فروردین ۱۳۸۶) در فهرست تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار گرفت. رژیم صهیونیستی از سال ۱۳۷۸ تا سال ۱۳۹۹ چندین طرح برای ترور او برنامهریزی کرده بود که نخستین تلاش در سال ۱۳۷۸ ناکام ماند. این موضوع در سالهای بعد نیز در گزارشها و روایتهای مختلف مورد اشاره قرار گرفت. در سال ۱۳۹۹ بار دیگر موضوع ترور فخریزاده در گزارشها و روایتهای مختلف مطرح شد. او از وجود تهدیدهای امنیتی علیه خود آگاه بود و خانواده و محافظانش را نیز از احتمال وقوع چنین اقدامی مطلع کرده بود.
سرانجام در تاریخ ۷ آذر ۱۳۹۹، خودروی حامل محسن فخریزاده در منطقه آبسرد شهرستان دماوند هدف عملیات ترور قرار گرفت. او در این حمله به شدت مجروح شد و پس از انتقال به مراکز درمانی، به دلیل شدت جراحات به درجۀ رفیع شهادت نایل آمد. عملیات ترور شهید فخریزاده با استفاده از یک تیربار خودکار کنترل از راه دور که بر روی یک خودروی وانت نصب شده بود، انجام شد. پس از اصابت گلولهها، فخریزاده ابتدا به درمانگاه آبسرد منتقل شد و سپس با بالگرد به بیمارستان بقیها… تهران انتقال یافت؛ اما تلاش پزشکان برای نجات او نتیجهبخش نبود.
پس از انتشار خبر شهادت فخریزاده، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر وقت اسرائیل، در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «شهروندان اسرائیل، شنبه خوبی را برای شما آرزو میکنم» که این پیام در رسانهها به ترور شهید فخریزاده مرتبط دانسته شد. پیکر شهید فخریزاده پس از برگزاری مراسم تشییع، در آستان امامزاده صالح (ع) تجریش به خاک سپرده شد. از او سه فرزند پسر به نامهای مهدی، حامد و هانی به جا مانده است. پس از شهادت وی، پیامهای تسلیت متعددی از سوی مقامهای جمهوری اسلامی ایران، شخصیتهای علمی و دانشگاهی و نهادهای مختلف صادر شد. رهبر شهید انقلاب در بخشی از پیام خود درباره او نوشت: «این عنصر علمی کمنظیر، جان عزیز و گرانبهای خود را به خاطر تلاشهای علمی بزرگ و ماندگار در راه خدا مبذول داشت و مقام والای شهادت، پاداش الهی او است.»
*نظر به اهمیت معرفی و الگوسازی شخصیتهای علمی و فرهنگی اثرگذار، دفتر تکریم و الگوسازی بنیاد ملی نخبگان با همکاری خبرگزاری ایبنا، اقدام به نگارش مقالاتی به قلم جواد کاموربخشایش کرده است. در هر مقاله به معرفی یکی از این مفاخر علمی پرداخته میشود.



