«نگاهی نو به سینما: از نقد فیلم تا تحلیل آثار برجسته»

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، کتاب دو جلدی «مکاشفه در قابها» نوشته حانیه عباسی با هدف پر کردن خلأ میان آموزش مبانی نظری نقد فیلم و تجربه عملی نقد آثار سینمایی، توسط انتشارات نسل روشن منتشر شده است. جلد اول این کتاب تحت عنوان «دوره مبانی» به مفاهیم پایه نقد، تفاوت نقد با تحلیل و یادداشت، رویکردهای مختلف نقد فیلم و زبان سینما میپردازد. جلد دوم نیز آموختههای نظری را در مواجهه با نمونههایی از سینمای جهان و ایران به کار میگیرد.
حانیه عباسی، نویسنده این اثر، در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد درباره انگیزه نگارش «مکاشفه در قابها»، ساختار دو جلدی اثر، تمایز نقد با تحلیل و یادداشت، اهمیت شناخت زبان سینما، شیوه مواجهه با آثار شاخص تاریخ سینما و ضرورت تربیت نسل تازه منتقدان توضیحاتی ارائه داده است. او بیان کرد که ایده نگارش این کتاب از احساس خلأ در حوزه آموزش نقد فیلم نشأت گرفته است. عباسی سالها در مسیر یادگیری نقد فیلم با کمبود منبعی مواجه بود که هم مبانی نظری را به طور جامع توضیح دهد و هم خواننده را تا مرحله نوشتن یک نقد حرفهای همراهی کند. این مسئله انگیزهای برای نگارش این کتاب شد.
وی افزود: «میخواستم اثری بنویسم که از یک سو مبانی نظری را جدی بگیرد و از سوی دیگر مخاطب را در مسیر رسیدن به تجربه عملی نقد همراه کند.» عباسی همچنین به فاصله میان منابع نظری نقد فیلم و نیاز کسانی که میخواهند عملاً نقد بنویسند اشاره کرد و گفت: «مسئله اصلی برای من همین فاصله میان مبانی نظری و نقد عملی بود. میخواستم کتاب صرفاً مجموعهای از نظریهها نباشد، بلکه خواننده بتواند مفاهیمی را که میآموزد در مواجهه با فیلم به کار بگیرد و در نهایت به مرحله نوشتن یک نقد حرفهای برسد.»
نویسنده کتاب در ادامه تأکید کرد که کتاب نباید صرفاً ترجمه نظریههای غربی باشد و در عین حال از فضای سینمای ایران نیز فاصله نگیرد. او توضیح داد: «به همین دلیل تلاش کردم مباحث نظری در مسیری قرار بگیرند که امکان ارتباط آنها با نمونههای سینمایی، از جمله سینمای ایران، وجود داشته باشد.» یکی از مباحث محوری کتاب، تفکیک نقد از تحلیل و یادداشت است. عباسی در جلد نخست بر این تمایز تمرکز کرده و گفت: «نقد دانشی است که منتقد با تکیه بر آن به کالبدشکافی اثر میپردازد. بنابراین لازم است مخاطب از ابتدا بداند با چه نوع مواجههای با یک اثر سینمایی روبهرو است و نقد چه تفاوتی با دیگر شکلهای نوشتن درباره فیلم دارد.»
وی همچنین بیان کرد که جلد اول مبانی لازم را در اختیار خواننده قرار میدهد و هدف این است که خواننده پیش از ورود به تحلیل نمونههای سینمایی، ابزارهای لازم برای مواجهه دقیقتر با فیلم را بشناسد. عباسی در جلد نخست از رویکردهای متنوعی مانند نقد فرمالیستی، ساختارگرا، روانکاوانه و نشانهشناختی استفاده کرده و گفت: «آشنایی با این رویکردها به مخاطب کمک میکند با چارچوبهای متفاوتی به اثر نگاه کند و محدود به یک شیوه مواجهه با فیلم نباشد.»
نویسنده کتاب در ادامه به اهمیت شناخت عناصر بصری و فنی فیلم برای یک منتقد اشاره کرد و گفت: «اگر خواننده درک درستی از این عناصر نداشته باشد، نقدش سطحی باقی میماند. برای من شناخت زبان سینما بخشی اساسی از فرایند نقد است، زیرا منتقد باید بتواند آنچه را در ساختار و بیان سینمایی اثر اتفاق میافتد، به درستی تشخیص دهد.»
عباسی همچنین به ساختار دو جلدی کتاب اشاره کرد و گفت: «جلد دوم افق گستردهتری دارد و میدان عمل آموختههای جلد اول است. بنابراین این دو جلد از یکدیگر جدا نیستند.» جلد دوم خواننده را به سفری در سینمای جهان از هالیوود و سینمای اروپا تا سینمای شاعرانه آسیای شرقی و واقعگرای سینمای ایران میبرد و تلاش میکند میان مباحث نظری و مواجهه با آثار سینمایی ارتباط برقرار کند.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد که این کتاب بتواند به شکلگیری نسلی تازه از منتقدان کمک کند؛ نسلی که با دیدن فیلم فقط لذت نمیبرد، بلکه میپرسد، تحلیل میکند و در نهایت مینویسد. عباسی همچنین تأکید کرد که هدف او ایجاد امکان مواجهه دقیقتر با فیلم است و امیدوار است که مخاطب بتواند فیلم را ببیند، بپرسد، تحلیل کند و در نهایت درباره آن بنویسد.



