باغبان حافظه تاریخی گرگان و دشت

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، وقتی با اهالی فرهنگ و ادبیات گفتوگو میکنیم، در اکثر روایتها نشانهای از یک راهنما، مشوق و معلم در آغاز این مسیر به چشم میخورد. به نظر میرسد که پیش از آنکه کسی به نامی در ادبیات یا پژوهش تبدیل شود، فردی در یک جمع خانوادگی، محفل فرهنگی یا کلاس درس، با کلامی دلگرمکننده یا تشویق بهجا، بذر کنجکاوی را در دل او کاشته است. هر زمان که از روزهای شکلگیری ذوق نویسندگی و زیستفرهنگیاش سخن میگوید، به گذشته بازمیگردد و میگوید: «فلانی برای من معلمی کرد». برای من نیز که زندگیام به دنیای فرهنگ و هنر پیوند خورده، وقتی به گذشته نگاه میکنم، افرادی را میبینم که حضورشان بهطور مستقیم یا غیرمستقیم، چراغ راهم بوده است. از سید حسین میر کاظمی، پدر داستاننویسی نو در استان گلستان که در دهه هشتاد در کتابفروشیاش مشقهایم را ورق میزد و نظر میداد و مرا تشویق میکرد، تا محمد چرمشیر، در عرصه هنر نمایشنامهنویسی که هرچند شاگرد مستقیم کلاسهایش نبودم، اما از خواندن آثارش و تماشای تئاترهایی بر اساس نوشتههایش، بسیار آموختم. بهطور کلی، چنین چهرههایی بسیارند و به شاگردی آنها افتخار میکنم؛ اما در این میان، نامی وجود دارد که برای من و نسل همکلاسیهایم در مدرسه راهنمایی «سید جمالالدین اسعد گرگانی» در دهه هفتاد شمسی، حکم یک قطبنما را داشت؛ اسدالله معطوفی.
امروز به مناسبت هفتادمین سالگرد تولدش، میخواهم از مردی بنویسم که نهتنها در کلاس درس، بلکه در مدرسه بزرگ فرهنگ گرگان یکی از معلمهای بیادعای ما بوده است. اسدالله معطوفی، متولد ۳۱ شهریور ۱۳۳۵ در محله اصیل سبزه مشهد، تنها یک پژوهشگر یا مدرس دانشگاه نیست؛ او حافظه مکتوب و باغبان حافظه تاریخی گرگان و دشت است. بهراستی شاید اغراق نباشد اگر بگوییم به تعداد سالهای عمرش، کتاب تألیف کرده یا در دست انتشار دارد. او در تمام این سالها، آستین بالا زده و در غبار زمان به دنبال آینههایی گشته که هویت تاریخی ما را بازتاب میدهند. معطوفی، به تعبیری کوزهگر زمان است؛ تپههای باستانی، سنگمزارهای خاموش، کتیبههای تاریخی و دیوار دفاعی گرگان را با کلماتش دوباره جان بخشیده و از فراموشی نجات داده است.
زمانی که از کتابهای او میخوانیم—از «اوسانه زندگی» و باورهای مردم استرآباد گرفته تا «تاریخ چهارهزارساله ارتش ایران» یا پژوهشهای دقیق بر روی برجهای تاریخی قابوس و رادکان—درمییابیم که او با هر کتاب، خشتی بر دیوار هویت این دیار افزوده است. استاد معطوفی برای من و دوستانی همچون محمود اخوان مهدوی، نویسنده و پژوهشگر نامآشنا و همکلاسیام در مقطع راهنمایی، نهفقط یک دبیر، بلکه کاشف هویت گمشدهمان بود. او در آن سالهای نوجوانی به ما آموخت که تحقیق، یک کنش لوکس نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی است؛ او به ما یاد داد که اگر گذشتهمان را نشناسیم، در مواجهه با آینده، بیدفاع خواهیم بود. در مجموع و بهحق نیمقرن پژوهش، کاری کارستان است. او با قلمش، میان نسل اکنون و تاریخ هزارساله این خاک، پلی زده است. حالا که او به هفتادمین ایستگاه عمرش رسیده، این یادداشت تنها یک تقدیمنامه ساده نیست بلکه ادای دینی است به معلمی که با صبوری، رنج پژوهش را به جان خرید تا گرگان و گلستان در حافظه تاریخ ایران، نامی روشنتر داشته باشد.



