«نشریه شکوفه؛ پل ارتباطی بین آموزش زنان و نقد خرافات اجتماعی»

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، هفتادودومین شماره مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» به معرفی نشریه «شکوفه» اختصاص یافته است. این نشریه تحت مدیریت مریم عمید، معروف به مزینالسلطنه، منتشر میشد و به عنوان یکی از منابع ارزشمند برای مطالعه تاریخ آموزش و فعالیتهای اجتماعی زنان در دوره قاجار شناخته میشود. مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی آثار شاخص، ارزشمند و کمترشناختهشده موجود در مخازن سازمان، در هر شماره یکی از منابع برجسته این گنجینه را به پژوهشگران و علاقهمندان معرفی میکند.
هفتادودومین شماره این مجموعه به نشریه «شکوفه»، یکی از نشریات تأثیرگذار زنان در دوره قاجار، اختصاص دارد. «شکوفه» دومین نشریهای بود که به همت زنان نوشته و منتشر میشد. نخستین شماره این نشریه در ذیحجه ۱۳۳۰ قمری به مدیریت مریم عمید، معروف به مزینالسلطنه و دختر میرزا سیدرضی رئیسالاطبا، منتشر گردید. این نشریه مصور در چهار صفحه، با چاپ سنگی و بهصورت دو شماره در ماه منتشر میشد.
موضوعات همیشگی نوشتههای «شکوفه» شامل مدارس دخترانه و تحصیل زنان، شیوه امتحان دانشآموزان، سوادآموزی، مبارزه با خرافات و نقد آداب، رسوم و باورهای عقبمانده رایج در جامعه بود. کاریکاتورهای آموزشی و انتقادی این نشریه نیز معمولاً در صفحه چهارم هر شماره منتشر میشد و به نقد خرافات و سنتهای اجتماعی کهنه میپرداخت.
در مقالهای با عنوان «آگاهی یا حقیقت مطلب»، نویسنده ضمن بررسی آثار تربیت و عدم تربیت زنان، شکلگیری احساساتی همچون حب وطن، خدمت به نوع، شرف ملی، افتخار مذهبی و فداکاری در راه استقلال وطن را وابسته به حضور مادران آگاه و دانشآموخته میدانست. «شکوفه» علاوه بر مسائل زنان ایران، اخبار و مقالههایی درباره زنان دیگر نقاط جهان نیز منتشر میکرد. مطالبی با عنوانهای «نخستین قونقره نسوان»، «نمایش زنانه در لندن» و «مقایسه حالات زنان اروپایی با زنان ایرانی» نشاندهنده توجه نویسندگان این نشریه به تحولات بینالمللی و جایگاه زنان در جوامع دیگر بود.
این نشریه آشنایی با وضعیت زنان جهان، بهویژه زنان اروپا، را یکی از اساسیترین راههای آگاهییابی زنان ایرانی میدانست. توجه به مسائل اقتصادی نیز در مطالب «شکوفه» مشهود بود. در نوشتهای با عنوان «لایحهای است که از انجمن همت خواتین و خانمهای مدیران مدارس نسوان درج شده است»، به تشکیل انجمن همت خواتین با هدف ترویج کالاهای داخلی و پیشرفت صنایع و هنرهای دستی دختران و دانشآموزان مدارس اشاره شده بود.
این نشریه بیشتر در مدارس دخترانه و میان مدیران، آموزگاران و دانشآموزان زن توزیع میشد و از اینرو، در انتقال مستقیم اندیشههای آموزشی و اجتماعی به زنان آن روزگار نقشی مؤثر داشت. مزینالسلطنه در سال ۱۳۳۴ قمری، برابر با ۱۲۹۴ شمسی، انتشار «شکوفه» را بهطور کامل به انجمن همت خواتین واگذار کرد. «شکوفه» به مدت چهار سال منتشر شد و آخرین شماره آن در ذیقعده ۱۳۳۴ قمری انتشار یافت. نسخههایی از این نشریه با شماره کتابشناسی ملی ۱۲۲۲۴۹۲ در گنجینه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری میشود.



